European Higher Airspace Operations (HAO)1 Avrupa Yüksek Hava Sahası

HEM HAVA TAŞIMACILIĞI HEM DE UZAY OPERASYONLARI DAHA YÜKSEK HAVA SAHASINDA GERÇEKLEŞECEK. BUNUNLA BIRLIKTE, UZAY OPERASYONLARI, FL550'NIN ALTINDAKI HAVA SAHASINDAN GEÇECEKLERI GIBI, BASITÇE DAHA YÜKSEK HAVA SAHASINDAN GEÇECEKTIR. HEM HAVA TAŞIMACILIĞI HEM DE UZAY OPERASYONLARI DAHA YÜKSEK HAVA SAHASINDA GERÇEKLEŞECEK. BU NEDENLE, DIĞER TRAFIK RISKLERINDEN KAÇINMAK IÇIN DIKKATE ALINMALARI GEREKECEKTIR.

YÜKSEK HAVA SAHASI NEDIR?

Yüksek hava sahası, günümüzde hava hizmetlerinin çoğunluğunun sağlandığı irtifaların üzerinde bulunan hava sahası hacmini ifade eder (yani yaklaşık Flight Level 55.000 feet veya 17 km irtifanın üzeri).

DAHA YÜKSEK HAVA SAHASININ SINIRLARI NELERDIR?

Yüksek hava sahasının alt ve üst sınırları net bir şekilde belirlenmemiştir. Alt sınırlar, bugün Üye Devletlerde sağlanan hava sahasının ve hizmetlerin sınıflandırılmasına bağlıdır ve FL500 ile FL660 arasında değişmektedir. Üst sınır, hava sahası ve uzay arasındaki çizgi sorunuyla bağlantılıdır ve henüz uluslararası düzeyde çözülmemiş daha büyük bir sorudur. Muhtemelen 80 ila 120km yüksekliktedir.

DAHA YÜKSEK HAVA SAHASINDA BEKLENEN OPERASYONLAR, HAVACILIĞIN ILK GÜNLERINDE OLDUĞU GIBI GELIŞMEKTE OLAN BIR PAZARI TEMSIL EDIYOR. TEKNOLOJIK EVRIM, DEVRIM NITELIĞINDEKI ARAÇLARIN VE AVRUPA YÜKSEK HAVA OPERASYONLARININ ÖNÜNÜ AÇIYOR. BU NEDENLE KURALLARIN, PROSEDÜRLERIN VE OPERASYON YÖNETIMININ SAĞLANMASI GEREKIYOR.

NEDEN DAHA YÜKSEK HAVA SAHASI?

Daha yüksek hava sahası, günümüzün konvansiyonel uçak operasyonlarının üzerindeki hava sahasını içerir, ancak bu saha artık özel bir askeri ve uzay operasyonları geçiş bölgesi değildir. Yeni iş fırsatları yaratan tamamen yeni bir havacılık alanının ortaya çıkmasının bir sonucu olarak operasyonların önemli ölçüde genişletileceği bir alandır.

Daha yüksek hava sahasında beklenen operasyonlar, havacılığın ilk günlerinde olduğu gibi gelişmekte olan bir pazarı temsil ediyor. Teknolojik evrim, devrim niteliğindeki araçların ve Avrupa yüksek hava sahası operasyonlarının önünü açıyor. Bu nedenle kuralların, prosedürlerin ve operasyon yönetiminin sağlanması gerekiyor.

DAHA YÜKSEK HAVA SAHASINDA NE TÜR OPERASYONLAR GERÇEKLEŞECEK?

Hem hava taşımacılığı hem de uzay operasyonları daha yüksek hava sahasında gerçekleşecek. Bununla birlikte, uzay operasyonları, FL550'nin altındaki hava sahasından geçecekleri gibi, basitçe daha yüksek hava sahasından geçecektir. Hem hava taşımacılığı hem de uzay operasyonları daha yüksek hava sahasında gerçekleşecek. Bu nedenle, diğer trafik risklerinden kaçınmak için dikkate alınmaları gerekecektir.

YÜKSEK HAVA SAHASI OPERASYONLARI NELERDIR?

• Ticari Uzay Operasyonları: Çeşitli hizmetler ve keşifler için uyduları ve uzay araçlarını fırlatan ve yöneten özel şirketleri içerir.
• Yüksek İrtifa Platform Sistemleri: Haftalardan aylara kadar uzun süre havada kalabilen telekomünikasyon, gözetim ve çevresel izleme için kullanılan stratosferik sistemler.
• Süpersonik ve Hipersonik Uçaklar: Ses hızından daha hızlı seyahat etmek için tasarlanmış gelişmiş uçaklar, hipersonik olanlar beş kattan fazla hıza ulaşarak hızlı küresel seyahate ve uzun süreli yüksek hızlı uçuşa izin verir.
• Yörünge Altı Operasyonları: Dünya atmosferinin ötesine yükselen veya yörünge hızının hemen altına ulaşan araçlar ve uçuşlar, genellikle araştırma ve hızlı noktadan noktaya seyahat için kullanılan yörüngeye ulaşmadan uzaya kısa yolculuklar sağlar.

AVRUPA'DAKI YÜKSEK HAVA SAHASINDA HALIHAZIRDA OPERASYONLAR VAR MI?

Evet, bir süredir Avrupa kıta topraklarından ve Avrupa hava sahasında operasyonlar gerçekleşiyor, örneğin bilimsel/hava stratosferik balonları, sondaj roketleri veya 55.000-60.000 feet’de Avrupa'nın üzerinden geçen askeri HALE RPAS.

DAHA YÜKSEK HAVA SAHASINDA HANGI KURALLAR GEÇERLIDIR?

HAO Yol Haritası , yörünge uzayından kısa bir süre içinde geçişte geçse bile, Dünya'dan Dünya'ya uçuş sırasında uçaklar tarafından esas olarak hava sahasında gerçekleştirilen uçuşların hava yasasına tabi kalmasını önermektedir. AB ve Üye Devletler, kendi (paylaşılan) yetkileri dahilinde, bu nedenle daha yüksek hava sahasında gerçekleşen hava taşımacılığı operasyonlarını düzenlemeye yetkilidir.

Geliştirilmekte olan Avrupa HAO "Higher Airspace Operations” projeleri var mı? SESAR JU/Eurocontrol'dan ECHO 1 projesinde gerçekleştirilen talep analizine yansıdığı gibi, bir dizi Avrupa sanayi projesi geliştirilmektedir. Bu projelerden bazıları sertifikasyon/tasarım onayı ve/veya prototip testleri için EASA ile temas halindedir.

YÜKSEK HAVA SAHASINDAKI OPERASYONLARI DÜZENLEMEYE KIM YETKILIDIR?

AB, hava sahasındaki sivil hava taşımacılığı operasyonlarını Antlaşma sınırları dahilinde düzenlemeye yetkilidir (Madde. 100 TFEU), SES düzenlemeleri ve EASA Temel Yönetmeliği ile birlikte uygulama düzenlemeleri. Üye Devletler, özellikle askeri operasyonlar için hava taşımacılığının diğer tüm yönleri için yetkili olmaya devam etmektedir.

ECHO 2 PROJESIYLE AVRUPA, YENILIKÇI HAVACILIK TEKNOLOJILERINI ENTEGRE EDEREK HAVA SAHASINI DÖNÜŞTÜRÜYOR. BU GIRIŞIMIN, GÜVENLIK, VERIMLILIK VE ÇEVRESEL SÜRDÜRÜLEBILIRLIĞI ARTIRARAK AVRUPA'NIN HAVACILIK LIDERLIĞINI GÜÇLENDIRMESI, EKONOMIK CANLILIK VE INOVASYONA KATKI SAĞLAMASI PLANLANIYOR.

ÜYE DEVLETLERIN DAHA YÜKSEK HAVA SAHASININ KULLANIMI KONUSUNDA SÖZ HAKKI VAR MI?

Chicago Sözleşmesi'nin 1. Maddesi uyarınca, her Devlet kendi topraklarının üzerindeki hava sahası üzerinde tam ve münhasır egemenliğe sahiptir. Daha yüksek hava sahası hava sahasının bir parçasıdır ve bu nedenle bu hüküm geçerlidir.

Uzay ve yörünge altı seyahatin gelişimi, güvenli hava sahası yönetimi ve acil durum planlaması için stratejik bir yaklaşıma ihtiyaç duymaktadır. Özel gözetim ve koordinasyonla, modern havacılık ve uzay operasyonlarının gereksinimlerini karşılamak ve yeni teknolojilerin mevcut hava trafiğiyle entegrasyonunu sağlamak kritik önem taşımaktadır.

• HAVA SAHASI PLANLAMA VE KOORDİNASYON
• HAVA TRAFİĞİ VE UZAY TRAFİK YÖNETİMİ İLE ETKİLEŞİM
• ACİL DURUM VE KRİZ YÖNETİMİ

ECHO 2 projesiyle Avrupa, yenilikçi havacılık teknolojilerini entegre ederek hava sahasını dönüştürüyor. Bu girişimin, güvenlik, verimlilik ve çevresel sürdürülebilirliği artırarak Avrupa'nın havacılık liderliğini güçlendirmesi, ekonomik canlılık ve inovasyona katkı sağlaması planlanıyor.

ECHO 2 Projesi: ECHO 2 Projesi, Avrupa'nın hava sahası yönetimini modernize etmek ve havacılık operasyonlarını daha güvenli, verimli ve sürdürülebilir hale getirmek için yürütülen bir girişimdir. Bu proje, yeni nesil hava araçlarının, gelişmiş operasyonel konseptlerin ve yenilikçi teknolojilerin entegrasyonunu hedeflemektedir. ECHO 2, Avrupa'nın hava sahası kapasitesini artırırken çevresel etkileri azaltmayı, ekonomik büyümeyi desteklemeyi ve küresel havacılıkta liderliğini pekiştirmeyi amaçlar. Bu kapsamda, hava trafiği yönetimi, çevresel sürdürülebilirlik ve ileri teknolojilerin koordineli bir şekilde uygulanması için bir yol haritası sunar.

ECHO 2 PROJE HEDEFLERI

Uzay Fırlatma İzleme EUROCONTROL'un uzay fırlatmalarını ve yeniden atmosfere girişlerini gerçek zamanlı olarak izleme, durumsal farkındalığı artırma ve uzay operasyonları sırasında etkili hava trafik akışı yönetimini destekleme yeteneğini geliştirmek.

Yüksek İrtifa Platform Sistemlerinin Entegrasyonu Geleneksel hava trafiğini etkilemeden çeşitli HAPS (Yüksek İrtifa Platform Sistemleri) görevlerinin icrasını sağlamak için sorunsuz koordinasyon ve iletişim sağlamaya odaklanarak, Yüksek İrtifa Platform Sistemlerini ATM'ye (Hava Trafik Yönetimi) entegre etmek için bir dizi prosedür sağlamak.

GELIŞMIŞ ARAÇ OPERASYONLARI Mevcut hava trafiğiyle operasyonel uyumu sağlamak için yüksek hızlı araç operasyonlarının benzersiz zorluklarını ele alarak, süpersonik, hipersonik ve yörünge altı araçlar için entegrasyon protokollerini ATM'ye tanıtmak.

ECHO 2 Projesi, EUROCONTROL Network Manager alanında uzay operasyonlarını mevcut hava trafiğiyle uyumlu hale getirmek için uzay görevi izlemeyi entegre ederek hava trafik yönetimini geliştirmeyi hedefler. Yörünge ve yörünge altı operasyonlar için çerçeveler oluşturup, hava sahası güvenliği ve verimliliğini artırmayı amaçlar.

ECHO 2 Projesi, süpersonik, hipersonik ve yörünge altı araç operasyonlarını Avrupa Hava Trafik Yönetimi (ATM) sistemine entegre etmeyi amaçlamaktadır. Bu çalışma paketi, yüksek hızlı araçların uluslararası sınırlar boyunca geleneksel hava trafiğiyle güvenli bir şekilde bir arada bulunabilmesini sağlamak için protokoller geliştirmeye ve simüle edilmiş denemeler yapmaya odaklanmaktadır. Bu hızlı hareket eden araçları yönetmenin zorluklarını ele alır, hava sahası güvenliğini ve verimliliğini korumak için acil durum planlamasının ve sınır ötesi işbirliğinin önemini vurgular. Projenin kısmı, Avrupa'nın hava sahasını hızlı küresel seyahatin geleceğine hazırlamada çok önemlidir.

HAO YOL HARITASI, YÖRÜNGE UZAYINDAN KISA BIR SÜRE IÇINDE GEÇIŞTE GEÇSE BILE, DÜNYA'DAN DÜNYA'YA UÇUŞ SIRASINDA UÇAKLAR TARAFINDAN ESAS OLARAK HAVA SAHASINDA GERÇEKLEŞTIRILEN UÇUŞLARIN HAVA YASASINA TABI KALMASINI ÖNERMEKTEDIR. AB VE ÜYE DEVLETLER, KENDI (PAYLAŞILAN) YETKILERI DAHILINDE, BU NEDENLE DAHA YÜKSEK HAVA SAHASINDA GERÇEKLEŞEN HAVA TAŞIMACILIĞI OPERASYONLARINI DÜZENLEMEYE YETKILIDIR.

PROJE ORTAKLARI: EUROCONTROL, Centro Italiano Ricerche Aerospaziali (CIRA), Leonardo, Destinus Spain, DFS Deutsche Flugsicherung, Enaire, Ecole Nationale De L' Aviation Civile (ENAC), Ente Nazionale Per L'Aviazione Civile (ENAC), Enav, Airbus Operations, Direction Des Services Des Services De La Navigation Aerienne (DSNA), Avrupa Uydu Hizmetleri Sağlayıcısı (ESSP), Okapi:Orbits, Luftfartsverket, Collins Aerospace Ireland, Hyimpulse Technologies, Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt, Skydweller, Thales Las France, Nav Portugal, Thales Alenia Space France Sas, NATS, Aalto Haps.

OKUNABILECEK KAYNAKLAR:

1. https://www.sesarju.eu/sites/default/files/documents/reports/D4.3_ConOps_1.0_public.pdf
2. https://www.eurocontrol.int/project/european-concept-higher-airspace-operation
3. https://higherairspace.eu/
4. https://www.easa.europa.eu/en/the-agency/faqs/higher-airspace-operations-hao
5. https://higherairspace.eu/echo-project/