English
SAVUNMA VE GÜVENLIK POLITIKALARININ YZ TABANLI SISTEMLERLE DÖNÜŞMESI, SIBER VATAN KAVRAMINI YENIDEN TANIMLARKEN, BU DÖNÜŞÜMÜN ÇEVRESEL SÜRDÜRÜLEBILIRLIK AÇISINDAN NASIL YÖNETILECEĞI KRITIK BIR SORU OLARAK KARŞIMIZA ÇIKIYOR. BU NEDENLE, YZ'NIN SU TÜKETIMI ÜZERINDEKI ETKILERI, IKLIM DEĞIŞIKLIĞIYLE BAĞLANTILARI VE BLOCKCHAIN, KUANTUM HESAPLAMA GIBI YENI TEKNOLOJILERLE NASIL DAHA SÜRDÜRÜLEBILIR HALE GETIRILEBILECEĞI ELE ALINMALIDIR. YZ’NIN ÇEVRESEL MALIYETLERI ARTIK SADECE AKADEMIK TARTIŞMA KONUSU DEĞIL, AYNI ZAMANDA ULUSAL GÜVENLIK POLITIKALARININ DA BIR PARÇASIDIR. YAPAY ZEKÂ TABANLI SISTEMLERIN SÜRDÜRÜLEBILIRLIK EKSENINDE YENIDEN TASARLANMASI KAÇINILMAZDIR.
Yapay zekâ teknolojilerinin artan kullanımı, sadece dijital sistemleri dönüştürmekle kalmamış, aynı zamanda çevresel kaynakların (su, enerji) tüketiminde yeni bir paradigma yaratmıştır. Veri merkezlerinin soğutma sistemleri, yüksek işlem kapasiteleri ve sürekli çalışır durumda olmaları, su tüketimini ciddi biçimde artırmaktadır. Bu durum, özellikle iklim değişikliğiyle birlikte su kaynaklarının azaldığı bir çağda, dijital sürdürülebilirlik kavramını zorunlu kılmaktadır.
İklim değişikliğiyle birlikte artan su kıtlığı, yalnızca tarım ve enerji sektörünü değil, siber güvenlik ve savunma altyapılarını da tehdit eden bir boyuta ulaşmaktadır. Yapay zekâ tabanlı sistemlerin sürdürülebilirlik ekseninde yeniden tasarlanması kaçınılmazdır.
İKLIM KRIZI, YZ VE SU TÜKETIMI ÜÇGENI
İklim değişikliği, küresel su kaynaklarının azalmasına neden olurken, YZ'nin giderek artan veri işleme kapasitesi bu süreci hızlandıran faktörlerden biri haline geliyor. Bir YZ modelinin eğitimi sırasında kullanılan elektrik enerjisi kadar soğutma için tüketilen su miktarı da önemli bir parametredir. Araştırmalara göre, bir yapay zekâ modelinin eğitimi sırasında kullanılan su miktarı, 100 bin insanın günlük su ihtiyacına eşdeğer olabilir. GPT gibi büyük dil modellerinin eğitimi sırasında harcanan enerji 284 ton karbon salımı yaratmakta, su tüketimi ise yaklaşık 700 bin litreyi bulabilmektedir.
SAVUNMA VE SU KRIZI: YENI NESIL GÜVENLIK TEHDITLERI
Savunma sistemleri, iklim değişikliğiyle birlikte hem fiziksel hem de dijital altyapılarda kırılgan hale gelmektedir. Otonom sistemler, gerçek zamanlı hedef tanıma ve siber savaş simülasyonları gibi uygulamalar sürekli enerji ve dolayısıyla soğutma ihtiyacı yaratır. NATO tarafından gerçekleştirilen 2023 tarihli bir simülasyonda, YZ destekli otonom hava savunma sistemlerinin haftalık görev süresi boyunca tükettiği su miktarı 300 bin litre olarak rapor edilmiştir. Dolayısıyla yeni nesil güvenlik tehditleri artık sadece siber saldırılar değil, su kaynaklarının tükenmesine bağlı ekolojik istikrarsızlıklardır.
İKLIM DEĞIŞIKLIĞI, KÜRESEL SU KAYNAKLARININ AZALMASINA NEDEN OLURKEN, YZ'NIN GIDEREK ARTAN VERI IŞLEME KAPASITESI BU SÜRECI HIZLANDIRAN FAKTÖRLERDEN BIRI HALINE GELIYOR. İKLIM DEĞIŞIKLIĞININ YARATTIĞI KURAKLIK, BUHARLAŞMA VE TATLI SU KAYNAKLARININ AZALMASI, ARTIK SADECE TARIM VE SANAYI SEKTÖRÜNÜ DEĞIL; BILIŞIM VE SAVUNMA ALTYAPILARINI DA TEHDIT EDER HALE GELMIŞTIR. BIR YZ MODELININ EĞITIMI SIRASINDA KULLANILAN ELEKTRIK ENERJISI KADAR SOĞUTMA IÇIN TÜKETILEN SU MIKTARI DA ÖNEMLI BIR PARAMETREDIR. ARAŞTIRMALARA GÖRE, BIR YAPAY ZEKÂ MODELININ EĞITIMI SIRASINDA KULLANILAN SU MIKTARI, 100 BIN INSANIN GÜNLÜK SU IHTIYACINA EŞDEĞER OLABILIR.
ÇÖZÜM ARAYIŞLARI: QUANTUM, BLOCKCHAIN VE YAPAY ZEKA ÜÇGENİ
Geleceğin savunma teknolojileri, sadece dijital güvenliği değil, aynı zamanda çevresel sürdürülebilirliği de göz önünde bulundurmalıdır.
1. Quantum Computing ile Enerji ve Su Verimliliği Kuantum bilgisayarlar, süperpozisyon ve dolanıklık prensipleri sayesinde klasik bilgisayarlardan kat kat fazla işlem gücünü daha düşük enerjiyle sağlar. IBM’in 2024 tarihli araştırması, kuantum algoritmalarının veri merkezlerinde %40’a varan su tasarrufu sağlayabileceğini belirtmektedir.
2. Blockchain ile Şeffaf Su ve Enerji Yönetimi Blockchain teknolojisi, merkeziyetsiz yapısı sayesinde veri merkezlerinin su tüketimini izlenebilir ve şeffaf hale getirebilir. Akıllı sözleşmeler kullanılarak:
- Günlük su tüketimi gerçek zamanlı raporlanabilir,
- Su kullanımı limiti aşıldığında otomatik uyarı sistemleri devreye girebilir,
- “Yeşil Sertifika” (Green Token) gibi sistemlerle çevresel sürdürülebilirlik teşvik edilebilir.
3. Yapay Zekâ ile Dinamik Soğutma Sistemleri Google DeepMind’ın geliştirdiği YZ tabanlı soğutma sistemi, veri merkezlerinin enerji tüketimini %30 azaltmayı başardı. Federated learning yöntemi ise farklı coğrafyalardaki veri merkezlerinden gelen verilerle merkezi sunuculara veri göndermeden tahminleme yapılmasını sağlar; bu da enerji ve su israfını azaltır.
QUANTUM COMPUTING VE BLOCKCHAIN TEKNOLOJILERI, VERI MERKEZLERININ ENERJI VERIMLILIĞI VE SU TÜKETIMI OPTIMIZASYONUNDA DEVRIMSEL ÇÖZÜMLER SUNABILIR. KUANTUM BILGISAYARLAR, KLASIK BILGISAYARLARA GÖRE 10.000 KAT DAHA HIZLI IŞLEM YAPABILIRKEN ÇOK DAHA AZ ENERJI TÜKETIR. IBM'IN YAPTIĞI BIR ÇALIŞMAYA GÖRE, KUANTUM ALGORITMALARININ VERI IŞLEME SÜREÇLERINDE SU TÜKETIMINI %40 ORANINDA AZALTABILECEĞI ÖNGÖRÜLMEKTEDIR.
İKLIM DEĞIŞIKLIĞIYLE UYUMLU SAVUNMA VIZYONU: TÜRK DÜNYASI SIBER VATAN STRATEJISI
2030 sonrası dönemde, su krizi ulusal güvenlik stratejilerinin ilk sıralarında yer alacaktır. Özellikle Türk Dünyası’nın siber güvenlik ve dijital altyapı stratejileri geliştirilirken şu üç temel prensip önem arz etmektedir:
- Yeşil Veri Merkezleri: Atık suyun geri kazanıldığı ve yenilenebilir enerjiyle çalışan merkezler.
- Blockchain Tabanlı Şeffaflık: Veri merkezlerinin su tüketimini gerçek zamanlı olarak takip eden ve denetime açan sistemler.
- Quantum Tabanlı Güvenlik Protokolleri: Enerji verimliliği sağlayan kuantum algoritmalarıyla hem veri güvenliğini hem de kaynak optimizasyonunu sağlayan yapılar.
Sonuç olarak; Yapay zekâ teknolojileri, dijital devrimle birlikte su kaynaklarını da şekillendiren yeni bir jeopolitik güç haline gelmiştir. Savunma sanayisinde yapay zekâ, blockchain ve kuantum teknolojilerinin entegrasyonu, sadece dijital güvenlik değil, aynı zamanda çevresel sürdürülebilirlik açısından da stratejik bir zorunluluktur. “Siber Vatan” kavramı, artık sadece siber tehditlerle sınırlı değildir; aynı zamanda su, enerji ve ekosistemlerin korunmasını içeren çok katmanlı bir ulusal savunma paradigmasına dönüşmektedir.
KAYNAKÇA:
- Yenicag Gazetesi (2024). “Google Veri Merkezleri Su Tüketimi”
- Donanım Haber (2024). “Microsoft Veri Merkezleri Su Tüketimi Azaltma Projesi”
- University of Massachusetts (2024). “Energy and Policy Considerations for Deep Learning in NLP”
- IBM Research (2024). “Quantum Computing and Environmental Sustainability”
