15 Feb, 2026

Yeşil Vatan ve Havacılık

By GÖKHAN KARAKUŞ 15 Feb, 2026 43 mins read 13 views

0 comments 0 likes

Bu makaleden maksadımız, sizleri havacılık sektörünün “Yeşil Vatan” vizyonuyla kesiştiği noktada, tarihî gelişimden güncel stratejilere uzanan kısa bir yolculuğa çıkarmaktır. Gökyüzünü savunmak, artık salt bir güvenlik meselesinden öte, çocuklarımıza “berrak, temiz, yaşanabilir bir yurt” bırakma sorumluluğudur. Bu sorumluluğun gerçekleştirilmesinde milli eğitim seferberliği" ve “medyanın kapsayıcı bilgilendirme gücü” temel yapı taşlarıdır.

1. DÜNYA VE TÜRKIYE’DE SÜRDÜRÜLEBILIR HAVACILIĞIN GELIŞIMI

1.1 Küresel SAF Üretimi ve Zorluklar

2025 yılı itibarıyla küresel “Sürdürülebilir Havacılık Yakıtı SAF” üretimi yaklaşık 2 milyon ton seviyesine ulaşması beklenmekte, ancak bu oran dünya havayolu yakıt ihtiyacının yalnızca % 0,7’sine denk gelmektedir. Bu yetersiz paya karşın, üretimin bu düzeye çıkması yıllık 4,4 milyar dolarlık maliyet artışına yol açmaktadır.

IATA yetkilisi Willie Walsh, “SAF kullanımının hızla artırılabilmesi için” havayollarının uzun vadeli satın alma sözleşmeleri imzalaması gerektiğini vurgulamıştır. Zira yatırımcılara ve tarım sektörüne güvenli talep taahhüdü, arzı artırmanın kilit yoludur.

TÜRKIYE, 2030 YILINA KADAR HAVACILIK EMISYONLARINI %5 AZALTMAK IÇIN SAF KULLANIMINI ZORUNLU HALE GETIRIYOR. HEM HAVAYOLLARI HEM DE YAKIT TEDARIKÇILERI IÇIN HEDEFLER BELIRLENDI; TÜPRAŞ, 2026’DA 20.000 TON, IZLEYEN SÜREÇTE ISE İZMIR RAFINERISINDE YENI BIR BIRIMLE 400.000 TON ÜRETIM HEDEFLIYOR. SOCAR TÜRKIYE VE TURKISH AIRLINES, SAF ÜRETIMI VE TEDARIKI IÇIN IŞ BIRLIĞI YAPIYOR. THY, YOLCULARINA SAF IÇIN EK ÜCRETLE KATILIM OLANAĞI SUNAN HIZMET BAŞLATTI; BU SAYEDE TÜKETICI DÜZEYINDE BILINÇ VE TALEP OLUŞTURULUYOR.

1.2 Bölgesel Politikalar ve Eylem Planları

Avrupa ve İngiltere, 2025’ten itibaren SAF kullanımını zorunlu hale getirmiş, ancak maliyetler ciddi oranda artmıştır. ReFuelEU Aviation düzenlemeleri kapsamında, 2% → 6% hedefiyle. Japonya’da Idemitsu şirketi, Avustralya’da Pongamia adlı ağaçla SAF tedarik sistemi kurmayı amaçlayan pilot uygulamaya başlamıştır; bu adım, yıllık 500.000 kilolitrelik SAF hedefiyle ilerlemektedir.

Genel görünüm: 2024 SAF üretimi yalnızca 1 milyon ton düzeyindeydi; bu da sektörün 2050 net sıfır hedefine ulaşmada çok daha yüksek bir ivme kazanması gerektiğine işaret ediyor.

Türkiye, 2030 yılına kadar havacılık emisyonlarını %5 azaltmak için SAF kullanımını zorunlu hale getiriyor. Hem havayolları hem de yakıt tedarikçileri için hedefler belirlendi; TÜPRAŞ, 2026’da 20.000 ton, izleyen süreçte ise İzmir rafinerisinde yeni bir birimle 400.000 ton üretim hedefliyor.

SOCAR Türkiye ve Turkish Airlines, SAF üretimi ve tedariki için iş birliği yapıyor. THY, yolcularına SAF için ek ücretle katılım olanağı sunan hizmet başlattı; bu sayede tüketici düzeyinde bilinç ve talep oluşturuluyor,

2. TEKNOLOJI, KAYNAK VE SÜRDÜRÜLEBILIR ÜRETIM

2.1 Teknoloji ve Alternatif Yaklaşımlar

HEFA‑SPK ve ATJ gibi SAF üretim teknolojileri, yaşam döngüsünde %80’e varan CO₂ azalımı sağlıyor; fakat feedstock maliyetleri halen yüksek seviyede. Hidrojenle havacılık, özellikle hafif ve askeri uçaklarda %74,7’ye kadar emisyon azalımı vaat ediyor; ancak kriyojenik depolama ve altyapı zorlukları devam ediyor.

2.2 Kaynak Kullanımı ve Çevresel Etki

Biofuel üretimi için kullanılan tarım alanlarının, ormansızlaşma ve gıda güvenliği üzerinde ciddi etkileri olabilir. Bu nedenle, atık yağlar, enerji bitkileri ve orman atıkları gibi sürdürülebilir feedstock kaynaklarına yönelmek elzemdir.

2.3 Pazar Trajektörü

Küresel SAF pazarı 2025’te yaklaşık 2,25 milyar USD olarak tahmin ediliyor ve 2034’e kadar % 57 CAGR’le büyüyerek 134,5 milyar USD seviyelerine ulaşması bekleniyor.

SONUÇ VE VİZYONER BAKIŞ

Milli Eğitim Seferberliği: Yeşil Vatan’ın En Güçlü Motoru

Temelden Zirveye Eğitim Yaklaşımı

İlköğretim: Çocuklara “çevre ve gökyüzü bilinci” aşılanmalı. Örneğin, uçakların neden duman bıraktığını, karbon ayak izinin ne olduğunu, “yeşil yakıt” gibi kavramları basit deneyler ve görsellerle öğrenebilirler.

Ortaöğretim: STEM (Science, Technology, Engineering, Math) derslerinde, havacılıkta enerji verimliliği, yenilenebilir kaynakların nasıl çalıştığı, biyoyakıtların kimyası işlenmeli. “Havacılık ve iklim” başlıklı seçmeli dersler açılabilir.

Üniversite: Havacılık mühendisliği bölümlerine “Sürdürülebilir Havacılık Sistemleri” dersi eklenmeli. Pilotaj bölümlerinde SAF operasyon prosedürleri ve çevre etkisi bilinçlendirilmesi müfredata dahil edilmeli.

MESLEKI EĞITIM VE ENDÜSTRIÜNIVERSITE İŞ BIRLIĞI

• Meslek Liseleri: “Yeşil Havalimanı Teknisyenliği” veya “Sürdürülebilir Havacılık Teknisyenliği” gibi alanlar açılabilir.

• Üniversite – Sanayi Projeleri: TUSAŞ, THY Teknik, TÜBİTAK, İTÜ ve Hava Harp Okulu ortak AR-GE projeleri ile öğrencilere saha uygulama imkânı verilmeli.

• Staj ve İnovasyon Kampları: SAF üretim tesislerinde genç mühendis adaylarına uygulamalı eğitim programları oluşturulmalı.

TOPLUMSAL EĞITIM VE MEDYA STRATEJILERI

• Ulusal TV ve Radyo Spotları: “Gökyüzünü çocuklarımız için temiz tutalım” mottolu kamu spotları, çocukların gözüyle kısa animasyonlarla hazırlanabilir.

• Sosyal Medya Kampanyaları: “#Yeşil-VatanKanatları” etiketiyle gençlerin katıldığı yarışmalar düzenlenebilir.

• Belgesel ve Dizi Entegrasyonu: TRT, vb platformlarda “Yeşil Havacılık” konulu belgeseller, kitlelerin ilgisini artırabilir.

ULUSLARARASI EĞITIM İŞ BIRLIĞI

Erasmus+ ve Horizon Europe projeleri kapsamında Türk öğrenciler Avrupa’daki Clean Sky veya SAF pilot tesislerinde eğitim görebilir. ICAO Genç Liderler Programına Türkiye’den daha fazla öğrenci gönderilmeli. Böylece küresel vizyon yerelle birleşir.

ÖLÇME VE GERI BILDIRIM

Öğrencilerin çevresel farkındalık düzeyi her yıl Milli Eğitim Bakanlığı tarafından Yeşil Vatan Raporu ile ölçülmeli. Havalimanları ve havayolu şirketleri, öğrencilere yönelik açık günler düzenleyerek “karbon ayak izini hesaplama” ve “sıfır atık uygulamaları” deneyimlemelerini sağlamalı.

HÜMANIST VURGU

Sonuçta, Yeşil Vatan yalnızca mühendislik hesaplarının değil, çocuklarımızın vicdanına, hayallerine ve yaratıcılığına bırakacağımız bir emanettir. Eğitim, bu emaneti taşıyacak en güçlü kanattır.

“Bir ulusun gerçek serveti, petrol kuyuları değil; yetişmiş, bilinçli gençliğidir.” — uyarlama, Prof. Albert Einstein’ın eğitim vurgusundan ilhamla.

MEDYA VE BILGILENDIRME GÜCÜ

Medya, Yeşil Vatan’ın en güçlü toplumsal farkındalık silahıdır. Mesaj kısa, duygusal ve tekrar eden şekilde verilirse, toplumun bilinci hızla yükselir. TV yayınlarından sosyal medya spotlarına, medya temelli bilgilendirme ile halkın desteği kazanılabilir; toplumun ilgisi ve katılımı, politikaların etkisini artıracaktır.

MEDYA STRATEJILERI: YEŞIL VATAN’IN SESINI DUYURMAK

TV ve Radyo Spotları: • Kısa, çarpıcı kamu spotları: “Gökyüzünü çocuklarımız için temiz tutalım.” • Yangın, emisyon ve çözüm sahneleriyle duygusal bağ kurulmalı.

Dijital Medya Kampanyaları: • #YeşilVatanKanatları etiketiyle sosyal medya meydan okumaları. • TikTok, Instagram Reels için 30 saniyelik bilgilendirici videolar.

Belgesel ve Diziler: • TRT, Netflix gibi platformlarda “Yeşil Havacılık” temalı belgeseller. • Popüler dizilere “çevreci pilot/teknisyen” karakter eklenerek farkındalık sağlanması.

Havalimanı ve Uçak İçi Yayınlar: • Boarding ekranlarında SAF, sıfır atık ve karbon-nötr bilgilendirmeleri. • Kokpitte ve kabinde yapılan “çevreye duyarlılık” anonsları.

Çocuk Odaklı Medya: • Çizgi filmler ve animasyonlarla çevre ve havacılık eğitimi. • Okullarda kullanılabilecek kısa video setleri.

POLITIK VE ENDÜSTRIYEL KARARLILIKLAR

Devlet Politikaları: • SAF üretim ve kullanımında zorunluluk (Türkiye 2030’a kadar %5 hedefi koydu). • Vergi teşvikleri, uzun vadeli alım garantileri ve yatırım kredileri ile üreticilerin önü açılmalı. • Hükûmet, “Yeşil Vatan”ı sadece çevre değil, ulusal güvenlik stratejisinin parçası olarak konumlandırmalı.

Endüstriyel Kararlılık: • Havayolları, SAF ve çevreci teknolojileri uzun vadeli satın alma kontratlarıyla desteklemeli. • Rafineriler (Tüpraş, SOCAR) üretim kapasitelerini ölçeklenebilir şekilde artırmalı. • Üretim-Tüketim Zinciri: Tarım, enerji ve havacılık arasında kapalı devre iş birliği sağlanmalı.

Uluslararası Entegrasyon: • Türkiye, ICAO, IATA, AB Yeşil Mutabakatı gibi küresel düzenlemelerde aktif rol almalı. • Bölgesel SAF üretim ve dağıtım merkezi olma vizyonu belirlenmeli.

Politik irade net hedef koymalı, endüstri bu hedefi ölçeklenebilir yatırımlarla desteklemeli, küresel iş birliği ile Türkiye Yeşil Havacılık’ta lider konumuna taşınmalı.

ULUSLARARASI BILGININ YERELLEŞTIRILMESI

Model Transferi • Avrupa’nın ReFuelEU zorunlu SAF politikaları, Türkiye için kademeli uygulanabilir. • Japonya’nın Pongamia ağacı temelli bio-yakıt denemeleri, Anadolu iklimine uyarlanabilecek yerel bitkilerle örnek olabilir. • ABD’nin yatırım fonları (örn. UnitedAirlines’ın SAF fonu) Türkiye’de kamu-özel ortaklığıyla modellenebilir.

Yerel İhtiyaca Uyum • Türkiye’nin tarımsal atıkları (ayçiçek, mısır, zeytin çekirdeği) SAF üretiminde kullanılabilir. • Orman atıkları ve biyokütle, Anadolu’da sürdürülebilir kaynak yaratabilir.

Bölgesel Liderlik Vizyonu • Türkiye, Avrupa, Orta Doğu ve Asya arasında SAF hub’ı olabilir. • İstanbul Havalimanı, karbon-nötr havaalanı akreditasyonu ile “örnek merkez” konumunu güçlendirebilir.

Uluslararası başarılar körü körüne kopyalanmamalı; Türkiye’nin coğrafyası, tarım ürünleri, sanayi yapısı ile özgün ve uygulanabilir çözümler geliştirilmelidir. Böylece küresel vizyon yerelle birleşir, “Yeşil Vatan” hedefi sahici bir stratejiye dönüşür.

Gelecek İçin Umut

Bugün attığımız adımlar, yarınlarımızın kaderini belirliyor. Eğer bizler gökyüzünü yalnızca uçuş yolları olarak değil, aynı zamanda çocuklarımızın geleceğini taşıyan bir emanet olarak görürsek, işte o zaman “Yeşil Vatan” hedefi bir hayal olmaktan çıkıp somut bir mirasa dönüşecektir.

Havacılık sektörü bu dönüşümde kilit bir rol oynuyor. Çünkü uçaklar sadece şehirleri değil, nesilleri de birbirine bağlıyor. Sürdürülebilir Havacılık Yakıtları (SAF) sayesinde emisyonları %80’e kadar azaltmak mümkün; hidrojen ve hibrit motorlar ufukta görünüyor. İstanbul Havalimanı’nın karbon-nötr vizyonu, Tüpraş’ın 400.000 tonluk SAF üretim hedefi, Türk Hava Yolları’nın yolculara SAF katkısı seçeneği sunması… Bunların her biri, geleceğe uzanan bir teknoloji köprüsüdür.

Ama teknoloji tek başına yetmez. Eğitim, bu hedefin en büyük motorudur. İlkokulda çevre bilinci aşılanan bir çocuk, geleceğin mühendisi, pilotu, teknisyeni veya öğretmeni olarak gökyüzünü daha da yeşil tutacaktır. Medya ise bu bilinci büyüten yankıdır; televizyon spotlarından sosyal medya kampanyalarına kadar her mecrada, “Yeşil Vatan” fikrini toplumun ortak idealine dönüştürmeliyiz.

Rasyonel bir gerçek var: Dünya 2050’ye kadar net sıfır emisyon hedefini tutturamazsa, küresel iklim dengeleri geri döndürülemez şekilde bozulacak. Ama bir de duygusal bir hakikat var: Biz bu topraklarda, gökyüzünü ve yeryüzünü evlatlarımıza temiz, yaşanabilir, umut dolu bırakmakla yükümlüyüz.

“Gelecek, bugün hazırlananlara aittir.” – Malcolm X

Yeşil Vatan; yalnızca ormanlarımızın değil, aynı zamanda gökyüzümüzün, denizlerimizin, teknolojimizin ve vicdanımızın adıdır. Havacılık sektörü, sürdürülebilir yakıt, eğitim, medya ve ulusal kararlılıkla birleştiğinde; gökyüzü artık yalnızca savunulan bir alan değil, yaşanılabilir bir geleceğin garantisi olacaktır.

DIPNOTLARLA KAYNAKLAR