English
Her toplumsal dönüşüm, her devrim, yeni koşulları, yeni konseptleri ve yeni kurumları beraberinde getirir. Suriye’de de böyle oldu. BAAS rejiminin sona ermesinin ardından onun istihbarat organı olan El-Muhaberat’ın da 1971’den beri süregelen kurumsal varlığı nihayete erdi. Ancak insanlar haklı olarak şunu düşünebilir: bu servisin binlerce, belki de on binlerce saha elemanından oluşan hücreleri nereye kayboldu? Yeni dönemin istihbarat organizasyonuna ilişkin en önemli sorunsal budur.
Bir devlet ve onun istihbari anlamda kurumsal uzantısı olan bir gizli servis ortadan kalktığı zaman, sonuçta bu kurumların saha ve zeka faaliyetlerinin ana öznesi olan elemanlar, çaresiz kalır. Çünkü idari, mali ve askeri desteğini yitirmiştir. Dolayısıyla farklı ülkelerin gizli servislerine angaje olmaları kadar doğal bir durum yoktur.
An itibariyle Şam ve çevresini yöneten yeni devlet, kendisi için müstakil bir gizli servis kurmak durumunda. Yeni yönetim bu konuda ilk adımları da attı zaten. Yeni lider Ahmet El Şara, yeni istihbarat yapılanması olan ‘Suriye Genel İstihbarat Servisinin’ başına, 37 yaşında genç bir ismi getirdi: Enes Hattab. İstihbaratın yeni şefi, göreve atandığının ertesi günü yaptığı açıklamada şu ifadeleri kullanmıştı: “Güvenlik kuruluşları yeniden yapılandırılacak, tüm güvenlik birimleri feshedilecek ve halkımızın tarihine, mücadelesine ve geçmişine layık bir şekilde yeniden şekillendirilecektir.” Bu ifadelere bakarsak, yeniden bir reorganizasyon söz konusu olacak gibi görünüyor.
Suriye istihbaratının yeni şefinin biyografisine kısaca göz atmak istiyorum:
- 1987’de Şam’ın kırsal bölgesindeki Ceyrud kasabasında doğdu. Lise eğitiminin ardından Şam’da mühendislik okumaya başladı. Ancak eğitimini yarıda bırakarak Irak’a gitti. Yaşamındaki asıl kırılma noktası da bu noktada başladı. 2012 yılında El Nusra cephesinin kuruluşunda yer aldı.1
- 2013 yılı ikinci yarısında, El Nusra’nın şura konseyi üyesi oldu.
- 2014 yılı başlarında ise genel idare amiri olarak görev yapmaya başladı.
- Son olarak HTŞ’nin genel güvenlik servisi başkanı olarak görev yaparken, Şam’da yeni yönetimin koltuğa oturması ile beraber, Suriye’nin yeni istihbarat servisinin de başına geçti.
Hiç kuşkusuz daha önce yaptığı görevler ve Ahmet El Şara’ya olan yakınlığı, Enes Hattab’ın bu makama gelmesinde etkili olmuştur.
ŞAM VE ÇEVRESINI YÖNETEN YENI DEVLET, KENDISI IÇIN MÜSTAKIL BIR GIZLI SERVIS KURMAK DURUMUNDA. YENI YÖNETIM BU KONUDA ILK ADIMLARI ATTI. YENI LIDER AHMET EL ŞARA, YENI ISTIHBARAT YAPILANMASI OLAN ‘SURIYE GENEL İSTIHBARAT SERVISININ’ BAŞINA, 37 YAŞINDA GENÇ BIR ISMI GETIRDI: ENES HATTAB. İSTIHBARATIN YENI ŞEFI, GÖREVE ATANDIĞININ ERTESI GÜNÜ YAPTIĞI AÇIKLAMADA ŞU IFADELERI KULLANMIŞTI: “GÜVENLIK KURULUŞLARI YENIDEN YAPILANDIRILACAK, TÜM GÜVENLIK BIRIMLERI FESHEDILECEK VE HALKIMIZIN TARIHINE, MÜCADELESINE VE GEÇMIŞINE LAYIK BIR ŞEKILDE YENIDEN ŞEKILLENDIRILECEKTIR.
İstihbarat, mesleksel ve bilimsel karakteristiği gereği zor iştir. İstihbarat servisi, öncelikle ülkeyi yöneten karar mercilerine yani hükümetlere gerek taktik, stratejik ve operasyonel istihbaratı sağlamakla yükümlüdür. Sonrasında muhteviyatı oldukça geniş olan istihbarata karşı koyma faaliyetleri yürütmekle vazifelidir. Şu an Suriye’de olduğu gibi bir gizli servis, bir ülkedeki büyük değişim sonrasın da sıfırdan kuruluyorsa veya askeri bir faaliyet yürüten yapılanmanın askeri karakterdeki istihbarat yapılanmasından sivil bir gizli servis yapılanmasına evrilmişse, ister istemez ortaya çıkacak olan reorganizasyon sorunları ile yüzleşmek durumundadır. Mesela bu duruma yakın tarihten örnek vermek gerekirse; Türkiye’nin Milli Mücadele sürecinde askeri nitelikli olan istihbarat oluşumunun Cumhuriyetin kurulmasından sonra sivil bir niteliğe kavuşmasıdır. Askeri istihbaratın modern Cumhuriyetin ilk sivil istihbarat yapılanmasının öncüsü olan Milli Amele Hizmeti (M.A.H.) riyasetine dönüşümü hiç kuşkusuz ciddi bir emeğin, teknik ve teorik anlamda rasyonel bir ön hazırlığın ve somut bir araştırma geliştirme sürecinin ürünüdür.
Elbette, yeni bir gizli servisin teşkil edilmesinde birçok sorun ortaya çıkacaktır. Suriye’de yeni bir istihbarat servisinin kurulması veya mevcut olanın reforme edilmesi durumunda karşılaşabileceği bazı temel sorunlar şunlardır:
A.) KURUMSAL YAPI VE DEVAMLILIK: Geçmişin gölgesi daima yeninin ensesinde olacaktır. Keza, Suriye’deki eski istihbarat servisleri, özellikle El-Muhaberat, insan hakları ihlalleri ve baskıcı uygulamalarla bilinir. Yeni bir servis, bu kötü ünü silmek için büyük çaba harcamak zorunda kalacaktır. Öte yandan kurumsal kapasitenin arttırılması oldukça önemli bir sorunsal olarak yeni rejimin önündedir. Baas rejimimden kalan personel ve yapılarla devam etmek veya tamamen yeni bir yapı kurmak arasında seçim yapmak gerekebilir. Yeniden yapılanma, eğitim ve personel seçimi zaman ve kaynak gerektirir. Bu bağlamda da yeni bir organizasyona gidilmesi zorunludur.
B.) İÇ GÜVENLIK VE SADAKAT: Sadakat sorunu bir istihbarat servisi için olmak ya da olmamak meselesidir. Gayet tabii, yeni istihbarat servisinin, farklı gruplar ve milisler arasında bir güven oluşturması zor olabilir. Personelin sadakatini sağlamak, özellikle de yeni rejimin ve bölgesel yönetimlerin değişen dinamikleri göz önüne alındığında, büyük bir meydan okumadır. Yeni rejim bu meydan okumayı süratle gerçekleştirmek durumundadır. Unutmadan ekleyelim; Suriye’nin iç savaş sonrası döneminde, çeşitli gruplar arasında hala devam eden çatışmalar, istihbarat servisinin hedefler ve operasyonlarını karmaşıklaştırabilir.
C.) DIŞ İLIŞKILER VE ULUSLARARASI İSTIHBARAT İŞBIRLIĞI: Uluslararası kabul görmek bir gizli servis açısından en temel sorunların başında gelir. Yeni hükümet ve istihbarat servisi, uluslararası toplumun güvenini kazanmak için şeffaf ve insan haklarına saygılı bir yapı oluşturmalıdır. Lakin, Suriye’nin uluslararası arenadaki yalnızlığı ve yaptırımlar, bu süreci zorlaştırabilir.
D.) DIŞ İSTIHBARAT SERVISLERI ILE İŞBIRLIĞI: Diğer ülkelerin, özellikle de dost ve müttefik ülkelerin istihbarat servisleriyle işbirliği kurmak, özellikle terörle mücadele ve sınır ötesi güvenlik konularında önemli olacaktır. Ancak, geçmişle bağlantılı güvensizlikler bu işbirliğini engelleyebilir.
kaŞAM’DA YENI YÖNETIMI DEVRALAN MEVCUT ORGANIZASYONU VE BU ORGANIZASYONUN LIDERININ SON 10 YILLIK SÜREÇTE IZLEDIĞI YOL HARITASINI INCELEDIĞIMDE, HEM GEÇMIŞTEKI HATALARDAN DERS ÇIKARILMASI GEREKTIĞINI HEM DE YINE GEÇMIŞTE BAAS IDARESININ YAPTIĞI GIBI IDEOLOJIK BAĞNAZLIK KAYNAKLI BÜYÜK HATALARA DÜŞÜLMEMESI GEREKTIĞINI DÜŞÜNÜYORUM. ZIRA AHMET EL ŞARA IÇIN 2025, SOSYOPOLITIK VE JEOPOLITIK BAĞLAMDA BIR DÖNÜM NOKTASI VE BELKI DE YENI YÖNETIMIN TÜM TAKTIKSEL VE STRATEJIK UNSURLARIYLA RÜŞTÜNÜ ISPAT ETME SINAVININ VERILECEĞI BIR YIL OLACAKTIR.
E.) TEKNOLOJIK VE LOJISTIK ALTYAPI: Hiç kuşkusuz, yıllar süren savaş, teknolojik altyapının büyük ölçüde zarar görmesine neden olmuştur. Modern istihbarat toplama ve analiz yöntemlerini uygulamak için gerekli teknolojik ve lojistik desteğin sağlanması zor olabilir. Ayrıca istihbarat servisinin tüm birimlerinin etkin çalışması için gerekli fonların ve kaynakların sağlanması, Suriye’nin ekonomik durumu göz önüne alındığında, büyük bir sorun teşkil edebilir.
Tüm bu sorunlar, Suriye’de yeni bir istihbarat servisinin kurulmasını ve etkin çalışmasını büyük ölçüde etkileyebilir. Her biri, yeni yönetimin ve istihbarat servisinin başarılı olup olmayacağını belirleyen temel unsurlardır. Suriye’de yeni bir istihbarat servisinin kurulması veya mevcut olanın reforme edilmesi, yalnızca iç güvenliği sağlamakla kalmayıp, aynı zamanda ülkenin yeniden yapılanma sürecinde önemli bir rol oynayacaktır. Ancak, bu süreç birtakım nedenlerle son derece karmaşık ve zorlayıcıdır. En başta, uzun süren iç savaş, hem fiziksel hem de sosyal altyapıyı ciddi şekilde tahrip etmiştir. Dolayısıyla, istihbarat servisinin teknolojik ve lojistik ihtiyaçlarının karşılanması zor olacaktır. Zaten Suriye toplumu, savaş ve çatışmalar sonucunda derin kutuplaşmalar yaşamıştır. Bu durum, yeni bir istihbarat servisinin geniş bir kabul görmesini ve güvenilirlik kazanmasını geciktirebilir.
Tüm bu zorlayıcı nedenler yetmezmiş gibi, Suriye’nin uluslararası toplumla olan karmaşık ilişkileri ve bazı yaptırımlar, dış destek ve işbirliği açısından engeller oluşturacaktır. Gizli servisin etkin çalışması için gerekli fon ve kaynakların sağlanması, ülkenin ekonomik durumu göz önüne alındığında büyük bir zorluk teşkil ederken, uluslararası kamuoyunda dış desteğin temini ve işbirliğin verimli sağlaması özel bir öneme sahiptir.
Hiç kuşkusuz, güvenilir, eğitimli ve aynı zamanda yeni rejime sadık kalacak personel bulmak ve eğitmek, hem zaman alıcı hem de zor bir görevdir. Nihayetinde bütün zorlayıcı faktörler göz önüne alındığında, Suriye’de istihbarat servisinin reformu veya yeniden inşası, uzun vadeli bir strateji, sabır ve ulusal ile uluslararası düzeyde geniş bir işbirliği gerektirir. Neticede, tasarlanan süreç ve sonuç başarılı olursa, Suriye’nin barış ve istikrara kavuşmasında kritik bir eşik atlanmış olacaktır.
Suriye’nin an itibarıyla yaşadığı gibi, zorlu ve amansız tarihsel süreçlerde özellikle stratejik reformlar ve taktiksel bağlamda yeniden yapılanmalar, güçlü bir irade ve ortak akıl ile aşılabilir. Şam’ın yeni yönetim kadrosunun, reformların gerçekleştirilmesi için kararlı ve istikrarlı bir tutum sergilemesi gereklidir. Bu irade, zorluklar karşısında pes etmemek, uzun vadeli hedefler için kısa vadeli kayıpları göze almak ve sürekli bir çaba göstermeyi içerir. Değişen koşullara göre stratejileri ve planları güncellemek, uyum sağlamak, istihbarat servisini reorganize ve konfigüre etme sürecinin başarısını artırabilir. Bu nedenle katı bir yaklaşım yerine, geri bildirimlere açık ve esnek olmak, uzun vadede daha iyi sonuçlar verebilir.
Suriye gibi her açıdan karmaşık bir geçmiş ve mevcut dinamiklere sahip bir ülkede, yukarıda ifade ettiğim hususlar, özellikle istihbaratı yeniden kurmak ve yapılandırmak gibi hassas bir konuda, büyük bir önem taşır. Bu süreç, sadece güçlü bir iradenin ve ortak aklın birleşmesiyle aşılabilecektir. Bir anlamda askeri istihbarattan sivil istihbarata evrimleşme süreci söz konusudur.
Yukarıda görülen şemada Suriye’de yeni istihbarat yapılanmasının önündeki sorunlara ve ilerleyen süreçte yaşanabilecek muhtemel gelişmelere ilişkin, örnek bir perspektif sunmaya çalıştım. Suriye’de yeni bir dönem başlarken istihbarat servisinin nasıl bir karakteristiğe sahip olacağını tamamıyla kestirebilmek oldukça güçtür. Ancak kısa süre önce Şam’da yeni yönetimi devralan mevcut organizasyonu ve bu organizasyonun liderinin son 10 yıllık süreçte izlediği yol haritasını incelediğimde, hem geçmişteki hatalardan ders çıkarılması gerektiğini hem de yine geçmişte BAAS idaresinin yaptığı gibi ideolojik bağnazlık kaynaklı büyük hatalara düşülmemesi gerektiğini düşünüyorum. Zira Ahmet El Şara için 2025, sosyopolitik ve jeopolitik bağlamda bir dönüm noktası ve belki de yeni yönetimin tüm taktiksel ve stratejik unsurlarıyla rüştünü ispat etme sınavının verileceği bir yıl olacaktır. Ülkenin yeni istihbarat yapılanması açısından da bu durum geçerlidir. Hiç kuşkusuz, bu konu daha uzun süre gündem olmaya devam edecektir. İlerleyen süreçte, bu konuyla ilgili görüş ve analizlerimi bu köşede paylaşmaya devam edeceğim.
KONUYLA İLGILI KAYNAKÇA VE OKUMA TAVSIYESI
- HANÇER, Hakan, Gelecekle Savaş: Yüzyılın Bilimi ve Geleceğin Savaşları, Atayurt Yayınevi, Ankara, 2020.
- Kara Harp Okulu, Birinci Sistem Mühendisliği ve Savunma Uygulamaları Sempozyumu, 1995, Ankara.
- MGK Genel Sekreterliği, Küresel Eğilimler, 2012, Ankara.
- Prof. Dr. Sait YILMAZ, Temel İstihbarat- Toplama Analiz ve Operasyonlar, Kripto Yayınevi, 2018.
