Büyük Güç Mücadelesinde Nadir Toprak Elementleri

NADIR TOPRAK ELEMENTLERI: KENDILERINE ÖZGÜ MANYETIK, IŞIMA VE ELEKTROKIMYASAL ÖZELLIKLERI NEDENI ILE BIRÇOK YÜKSEK TEKNOLOJIDE; DAHA AZ AĞIRLIK, DÜŞÜK SALINIM VE ENERJI TÜKETIMINDE TASARRUF SAĞLANMASININ OLMAZSA OLMAZIDIR. AYRICA BAHSE KONU TEKNOLOJILERE DAHA YÜKSEK VERIM VE PERFORMANS, MINYATÜRLEŞME, HIZ, DAYANIKLILIK VE ISIL KARARLILIK VERMEKTELER. NADIR TOPRAK ELEMENTLERININ AZ MIKTARDA KULLANIMI, ÜRÜNÜN KALITESINI ÖNEMLI ÖLÇÜDE ARTIRMAKTADIR.

Dünya var olduğundan beri, cesameti ne olursa olsun, toplumlar, devletler ve de ittifaklar arasında süregelen didişmelerin, çatışmaların ve itilafların temelinde askeri ve siyasi gelişmeler var gibi görünse de asıl uğrunda mücadele edilen konunun, refah ve zenginliğe ulaşmak ve daha da güçlenmek için ekonomik kaynakların çoğuna sahip olma, daha fazlasından pay alma mücadelesi bulunduğu görülmektedir. Bugün de küresel egemenlik yarışının esasını; kaynakların kontrolü, rakip güçlerin çevrelenmesi, dengelenmesi, şekillendirilmesi ve etkisizleştirilmesini hedef olan yaklaşımların oluşturduğu düşünüldüğünde; nihai amacın, hayat sahaları üzerindeki piyasaların kontrol edilerek var olan refah seviyesinin korunması ve/veya daha da geliştirilmesi olduğu gerçeği tekraren karşımıza çıkmaktadır.

BÜYÜK GÜÇ MÜCADELESININ RAKIPLERI

Donald Trump’ın daha göreve başlamadan önce müteaddit defalar dile getirdiği, gelir gelmez de yaptığı konuşmalarda en üst perdeden vurguladığı; Kanada, Grönland, Panama kanalı, Rusya-Ukrayna Savaşı, yasadışı göç, bütçe açığı, nadir toprak elementleri ve minareler ile dış ticaret odaklı benzer yaklaşımların ana gayesi ekonomik savaşı kazanmaya matuftur. Trump’ın son başkanlık kampanyasında kullandığı “Make America Great Again – Amerika’yı Yeniden Büyük Yap” sloganı eğer ki büyük bir stratejinin rüşeyminden kaynaklanan mücadele teorisi üzerinde temellenerek gerçeklikle uyumlu olarak hayat bulursa, ABD yeniden büyük olabilir.

21’inci yüzyılın ikinci çeyreğinin başlarında, büyük güç mücadelesi yeni ve farklı bir sürece evrilmiştir. 24 Şubat 2022 yılında Rusya’nın Ukrayna’yı işgali ile başlayan ve üç yıldır devam eden savaşın yakın bir gelecekte ABD’nin başat rolüyle bitirilmesi gözlenmektedir. Görünürde Rusya-Ukrayna arasında cereyan eden savaş gerçekte Rusya-ABD (II. Trump döneminin başlangıcına kadar) / AB / NATO cephesinde yürütülen çok boyutlu bir mücadeledir.

20’NCI YÜZYILIN SON ON YILINDA DIJITAL ÇAĞ OLARAK YAŞADIĞIMIZ ÜÇÜNCÜ SANAYI DEVRIMI YARIILETKENLER, BILGISAYAR VE INTERNET ODAKLI GELIŞTI. MEZKUR DEVRIM ÜZERINE INŞA EDILEN DÖRDÜNCÜ SANAYI DEVRIMI ISE YAKLAŞIK OLARAK BU YÜZYILIN BAŞINDAN BERI, DIJITAL DÜNYANIN MODERN YAŞAMIN HER ALANINDA GIDEREK YAYGINLAŞMASIYLA DEVAM ETMEKTEDIR. BUHAR MAKINASI ILK SANAYI DEVRIMININ, PETROL IKINCISININ, "THE NEXT OIL" YANI 21. YÜZYILIN PETROLÜ DENILEN NTE ISE ÜÇÜNCÜ VE DÖRDÜNCÜ SANAYI DEVRIMLERININ VAZGEÇILMEZ DAYANAĞINI OLUŞTURMAKTADIR. DÜNYAYI DEĞIŞTIRME SIRASI ARTIK NADIR METALLERDEDIR.

NADIR TOPRAK ELEMENTLERI (NTE) ÜZERINDE STRATEJIK SAVAŞ

Trump’ın, üç yıldır devam eden savaşta ABD’nin Ukrayna için 350 milyar dolar harcadığını, bunun karşılığında Kiev’in sahip olduğu NTE, kıymetli minareleri, petrolü ve bulabildiğimiz her şeyi istiyoruz tarzını esas alan benzer değerlendirmeler diplomasi dünyasının gündemine oturmuştur. Ukrayna’nın kaynaklarına resmen çökme ve ülkeyi yasallaştırmaya özgü kaba ve her türlü diplomatik nezaketten uzak tutum, ABD Başkanı’nın Zelensky’i kabul ettiği Beyaz Saraydaki görüşmeyle (28 Şubat 2025), utanç verici bir boyuta taşınmıştır.

Trump’ın gelişiyle, gündemin sıcak haber ve değerlendirmelerinin öznesi olan NTE; gerçekte bu yüzyılın başından beri, üzerinde açıkça stratejik bir mücadelenin yürütüldüğü sahadır. Hem bugünün hem de yarınların mücadelesinde “NTE, birer kriz metalleridir.”

NADIR TOPRAK ELEMENTLERINE BAĞIMLILIK

20’nci yüzyılda petrole olan bağımlılığın yerini, yeni yüzyılda NTE bağımlılığının aldığını ifade eden Pitron; bu durumu, kokain bağımlılığına son vermek için eroine başlayıp dibe vuran uyuşturucu müptelası metaforu ile açıklamaktadır. Endüstrinin vitaminleri veya teknolojinin tohumu adı da verilen bu elementler; elektrikli, hidrojenli ve hibrid araçlar, bilişim, iletişim, hassas güdümlü füzeler, uçaklar ve uzay teknolojilerini de kapsayacak şekilde çok geniş bir yelpazede kullanılmaktadırlar.

[Image showing a high-tech fighter jet and a smartphone, with callouts indicating the specific Rare Earth Elements used in their components]

NADIR TOPRAK ELEMENTLERI PAZARINDA NÜFUZ MÜCADELESI

Dünyada NTE rezervleri genellikle 14-16 ülkede yoğunlaşmış olup Çin NTE rezervi bakımından dünyada ilk sırada yer almaktadır. Çin’in, İç Moğolistan’daki (Bayan Obo) yatakları, nadir toprak elementleri bakımından dünyanın en büyük rezervine sahiptir. 2010’lara gelindiğinde Çin, tek başına toplam dünya üretiminin %95’ini sağlamaktaydı.

Doğu Pasifik Okyanusunda NTE bakımından oldukça zengin yeni bir ana damar bulunmuştur. Tahminlere göre derin okyanus bölgesindeki bu kaynak, Çin’in rezervlerinden iki kat daha büyüktür. Güney Pasifik bölgesindeki bu zengin keşif, İngiltere ve Fransa gibi sömürgeci ülkeleri kolonyal alanlarına yönelik doymak bilmez iştahlarını yeniden kabartmıştır.

ABD’nin daha önce kapattığı Kaliforniya’daki NTE yataklarını yeniden açma kararı ile Cook Adaları çevresine ilgi göstermeleri, hem alternatif kaynak yaratma hem de Çin’e olan bağımlılığı azaltarak askerî sanayi kompleksinin ihtiyaçlarını uzun vadeli bir perspektifle ele alma girişimleridir.

DONALD TRUMP’IN ISRARLA GRÖNLAND DA GRÖNLAND DEMESININ EN ÖNEMLI NEDENLERINDEN BIRISI DE NADIR TOPRAK ELEMENTLERININ OLDUKÇA ZENGIN YATAKLARININ VARLIĞIDIR. BU KONUDA YÜZÜMÜZÜ AFRIKA’YA DÖNDÜĞÜMÜZDE ISE DEMOKRATIK KONGO CUMHURIYETI’NDE YARI ILETKEN ÇIPLERIN ÜRETIMINDE KULLANILAN COLUMBITE-TANTALITE(COLTAN) MINARELININ KONTROLÜ VE IHRACATI KONUSUNU GÖRMEK MÜMKÜNDÜR.

NADIR TOPRAK ELEMENTLERI VE TÜRKIYE

En önemli NTE yatağı, Kızılcaören-Eskişehir’deki bastnasit-fluorit-barit rezervidir. Ayrıca Malatya-Kuluncak yöresi önemli bir diğer kaynak olarak görülmektedir. Ülkemizde bulunmuş, fakat henüz işletilmeyen NTE yatakları da mevcuttur.

Nitekim bu stratejik ihtiyaca binaen 15 Temmuz 2018’de, 4 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Nadir Toprak Elementleri Araştırma Enstitüsü (NATEN) kurulmuştur. 28 Mart 2020’den itibaren de Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu (TENMAK) bünyesine alınarak faaliyetlerine devam etmektedir.

NADIR TOPRAK ELEMENTLERININ GELECEĞI

Önümüzdeki dönemde, petrol ve doğalgaz açısından olduğu kadar, stratejik madenler ve minareller bağlamında da küresel mücadelenin gittikçe şiddetleneceğinin işaret fişeği Beyaz Saray’dan atılmıştır. Başta savunma sanayi olmak üzere endüstrinin tüm kollarında üretilen malzemelerde hammadde olarak kullanılan NTE stratejik ehemmiyete sahiptirler.

Unutmamak gerekir ki nadir toprak elementleri bu yüzyılın en önemli millî güvenlik meselelerinden birisidir. NTE kullanım verimliliklerinin, üretim ve geri dönüşüm teknolojilerinin geliştirilmesi ve korunması stratejik bir önceliktir.