Avrupa Birliğinden Örneklerle Depremle Mücadelede Stratejik Etütler

AB, AFET YÖNETIMINDE ULUSLARARASI IŞBIRLIĞINI TEŞVIK EDEREK, BILGI VE DENEYIM ALIŞVERIŞINI ARTIRIR. BILHASSA AFET YÖNETIMI, ÖZELLIKLE DE DEPREM GIBI OLDUKÇA RISKLI VE TEHLIKELI BIR KONUDA ULUSAL VE ULUSLARARASI DÜZEYDE IŞBIRLIĞINI GEREKTIRMEKTEDIR. AB YÖNETIMI, 100 ÜLKELER ARASINDA KOORDINASYONU SAĞLAMAK AMACIYLA AVRUPA SIVIL KORUMA MEKANIZMASI TEŞKIL ETMIŞTIR. BU MEKANIZMA, BIR DEPREM YAŞANMASI DURUMUNDA HEM KAYNAKLARIN HEM DE UZMANLIĞIN PAYLAŞILMASINA OLANAK SAĞLAMAKTADIR. AYRICA AB’NIN DEPREMI HAZIRLIK STRATEJILERI, BÜTÜNCÜL BIR YAKLAŞIM BENIMSEMEKTE VE ESASEN SADECE DEPREM DEĞIL TÜM AFET ÇEŞITLERINE KARŞI KAPSAMLI BIR HAZIRLIK VE MÜCADELE SÜRECI OLUŞTURMAYI AMAÇLAMAKTADIR

Hiç kuşkusuz deprem yarattığı yıkıcı sonuçlar nedeniyle sadece bir doğal afet değil, oldukça ciddi bir güvenlik sorunudur. Bu soruna Avrupa Birliği’nin nasıl yaklaştığını irdelemenin somut çıkarımlar yapmamızı sağlayacağını düşünüyorum.

Avrupa Birliği genelinde depreme karşı hazırlık stratejileri, kapsamlı ve çok yönlü bir yaklaşımla ele alınmaktadır. Bu stratejinin ana hatlarına bir bakalım:

1-RISK DEĞERLENDIRME VE YÖNETIM

Risk Analizi: AB, üye ülkeler arasında risk analizleri yaparak potansiyel tehlikeleri belirler. Özellikle deprem riski yüksek bölgelerde bu analizler daha detaylıdır. Risk Haritalama: Deprem tehlikesinin haritalandırılması, yerel ve ulusal düzeyde planlamayı destekler. Bu haritalar, kentsel planlama ve yapı standartlarının belirlenmesinde kullanılır.

2-ERKEN UYARI SISTEMLERI

Uyarı Ağları: AB, erken uyarı sistemlerini geliştirerek ve destekleyerek, deprem gibi doğal afetlerden önce insanları uyarmayı amaçlar. Bu sistemler, sismik verileri hızla analiz ederek potansiyel deprem tehlikelerini bildirir. COPERNICUS Programı: Uzay tabanlı gözlem sistemleri, afet öncesi ve sonrası durumu izlemek için kullanılır, bu da erken uyarı ve hasar değerlendirmesini kolaylaştırır.

3-EĞITIM VE FARKINDALIK

Eğitim Programları: Hem profesyoneller hem de halk için, deprem anında ve sonrasında ne yapılması gerektiği konusunda eğitimler verilir. Bu, afet bilinci ve hazırlık seviyesini artırır. Tatbikatlar: Düzenli tatbikatlar, hem bireylerin hem de kurumların deprem anındaki tepkilerini test etmek için organize edilir.

4-YAPISAL VE ALTYAPISAL ÖNLEMLER

Bina Standartları: Depreme dayanıklı bina tasarımları ve yapı standartları zorunlu hale getirilmiştir. Bu, yeni yapılar için geçerli olduğu kadar, eski binaların yenilenmesi için de önemlidir. Kritik Altyapı: Hastaneler, okullar ve diğer kritik altyapıların depreme dayanıklı olması sağlanır.

5-MÜDAHALE VE İYILEŞTIRME

AB Sivil Koruma Mekanizması: Afet sonrası hızlı müdahaleyi organize etmek için, birlik üyesi ülkeler arasında kaynak ve bilgi paylaşımı yapılır. Bu mekanizma, malzeme, uzman ekipler ve finansal yardım sağlar. İyileştirme ve Yeniden İnşa: Afet sonrası toparlanma sürecinde, uzun vadeli iyileştirme ve yeniden inşa projelerine destek verilir. Planlar ve projeler uzun vadeli olup, özellikle sürdürülebilirlik ve dayanıklılık ilkeleri ön planda tutulmaktadır.

İTALYA, AVRUPA’DA DEPREM TEHLIKESININ EN YÜKSEK OLDUĞU VE DEPREM HAZIRLIKLARINDA OLDUKÇA AKTIF BIR ÜLKEDIR. ULUSAL SIVIL SAVUNMA (PROTEZIONE CIVILE) SISTEMI, DEPREM ÖNCESI, SIRASI VE SONRASI IÇIN KAPSAMLI BIR STRATEJI UYGULAR. BU STRATEJI, BINA GÜÇLENDIRMELERI, DEPREM RISK HARITALARI OLUŞTURMA, ACIL MÜDAHALE EKIPLERININ EĞITIMI, TOPLUMUN BILINÇLENDIRILMESI VE TATBIKATLAR IÇERIR. İTALYA, 2009 L’AQUILA VE 2016 AMATRICE DEPREMLERI SONRASI, YAPI GÜVENLIĞI VE AFET YÖNETIMI KONULARINDA ÖNEMLI REFORMLAR GERÇEKLEŞTIRDI.

6-ULUSLARARASI İŞBIRLIĞI VE ARAŞTIRMA

Araştırma Fonları: Deprem bilimi, mühendislik ve afet yönetimi üzerine araştırmaları finanse eder. Bu, gelecekteki afetlere karşı daha hazırlıklı olmayı sağlar. İşbirliği: AB, afet yönetiminde uluslararası işbirliğini teşvik ederek, bilgi ve deneyim alışverişini artırır. Bilhassa afet yönetimi, özellikle de deprem gibi oldukça riskli ve tehlikeli bir konuda ulusal ve uluslararası düzeyde işbirliğini gerektirmektedir.AB yönetimi, 100 ülkeler arasında koordinasyonu sağlamak amacıyla Avrupa Sivil Koruma Mekanizması teşkil etmiştir. Bu mekanizma, bir deprem yaşanması durumunda hem kaynakların hem de uzmanlığın paylaşılmasına olanak sağlamaktadır. Ayrıca AB’nin depremi hazırlık stratejileri, bütüncül bir yaklaşım benimsemekte ve esasen sadece deprem değil tüm afet çeşitlerine karşı kapsamlı bir hazırlık ve mücadele süreci oluşturmayı amaçlamaktadır.

Tabii, bütüncül bir yaklaşım söz konusu olsa da Avrupa Birliği (AB) üyesi ülkeler, deprem hazırlıkları ve stratejileri konusunda farklı yaklaşımlar da geliştirmişlerdir. Mesela Fransa, Almanya, İtalya ve eski AB üyesi İngiltere’nin muhtelif deprem mücadelesi stratejileri mevcuttur. Bunlara kısaca göz atalım:

FRANSA

Deprem Tehlikesi: Fransa’da deprem tehlikesi göreceli olarak düşüktür. Yine de özellikle Akdeniz kıyı bölgelerinde ve Alpler’de küçük ölçekli depremler yaşanabilir. Hazırlık Stratejisi: Fransa’da, deprem riski yüksek olmamasına rağmen, özellikle yeni inşaat projelerinde depreme dayanıklı yapı standartları uygulanır. Ulusal Sivil Savunma Planı (Plan ORSEC) kapsamında deprem gibi doğal afetlere hazırlık yapılır. Bu plan, afetin hemen ardından müdahaleyi organize etmeyi amaçlar ve acil durum ekiplerinin eğitimi, tatbikatlar ve halkı bilinçlendirme kampanyalarını içerir.

ALMANYA

Deprem Tehlikesi: Almanya’da deprem tehlikesi oldukça düşüktür. Bununla birlikte, kuzeydoğu Almanya’da bazı sismik aktiviteler görülebilir. Hazırlık Stratejisi: Almanya, deprem için spesifik bir ulusal strateji yerine genel bir doğal afet müdahale planı olan Katastrophenschutz yasası ile hareket eder. Bu plan, afet durumunda federal, eyalet ve yerel düzeyde koordinasyonu sağlar. Depremlere karşı hazırlık, daha çok binaların statik analizleri, acil durum planlamaları ve halkın bilgilendirilmesi üzerinden ilerler. Almanya’nın deprem hazırlığı, daha çok potansiyel hasarın minimize edilmesine odaklanır.

İTALYA

Deprem Tehlikesi: İtalya, Avrupa’da deprem tehlikesinin en yüksek olduğu ülkelerden biridir, özellikle de Apennin Dağları ve Sicilya bölgelerinde. Hazırlık Stratejisi: İtalya, deprem hazırlıklarında oldukça aktif bir ülkedir. Ulusal Sivil Savunma (Protezione Civile) sistemi, deprem öncesi, sırası ve sonrası için kapsamlı bir strateji uygular. Bu strateji, bina güçlendirmeleri, deprem risk haritaları oluşturma, acil müdahale ekiplerinin eğitimi, toplumun bilinçlendirilmesi ve tatbikatlar içerir. İtalya, 2009 L’Aquila ve 2016 Amatrice depremleri sonrası, yapı güvenliği ve afet yönetimi konularında önemli reformlar gerçekleştirdi.

İNGILTERE

Deprem Tehlikesi: Artık AB üyesi olmasa da Avrupa’nın stratejik önemi büyük bir coğrafyası olan İngiltere’de deprem tehlikesi oldukça düşüktür; ancak nadiren de olsa küçük ölçekli depremler yaşanabilir. Hazırlık Stratejisi: İngiltere’de depreme özel bir ulusal strateji yoktur, ancak genel doğal afet hazırlık planları içinde deprem de ele alınır. Acil Durum Planı (Emergency Planning), deprem gibi doğal afetlere karşı müdahaleyi kapsar. Bu planlar, yangın, sel ve deprem gibi çeşitli afetler için ilk müdahale ekiplerinin eğitimini, kamu bilinçlendirme kampanyalarını ve tatbikatları içerir. İngiltere, daha çok önleyici tedbirler ve hızlı müdahale üzerine yoğunlaşır.

GENEL DEĞERLENDIRME VE SONUÇ

Nihayetinde deprem stratejileri, her ülkenin kendi bağlamında ve mevcut risk algılamalarına göre değişiklik gösterebilir; ancak genel olarak AB ülkeleri, risk seviyesine göre değişen hazırlık stratejilerini geliştirmişlerdir.

Ülkemiz deprem kuşağında yer alan bir ülke olması ve özellikle son 25 yılda feci sonuçları olan depremler yaşanması nedeniyle depremle mücadele strateji çağa en uygun ve en modern şekilde güncellemek zorundadır. Dolayısıyla Türkiye, Avrupa Birliği’ne benzer bir depremle mücadele stratejik vizyonunu oluşturmak durumundadır. Bunun esasları şu şekildedir:

• Risk Değerlendirmesi ve Haritalama: Deprem riski yüksek bölgelerin belirlenmesi, bu bölgelerdeki yapıların risk haritaları çıkarılması.
• Yapı Standartları ve İmar Düzenlemeleri: Modern depreme dayanıklı yapı standartlarının belirlenmesi ve uygulanması, eski yapıların güçlendirilmesi veya yenilenmesi.
• Erken Uyarı Sistemleri: Deprem öncesi erken uyarı sistemlerinin kurulması ve geliştirilmesi.
• Eğitim ve Farkındalık: Halkın deprem öncesi, sırası ve sonrasında ne yapması gerektiği konusunda eğitilmesi, deprem tatbikatlarının düzenli olarak yapılması.
• Acil Müdahale ve Kurtarma Planları: Ulusal ve yerel düzeyde acil müdahale ekiplerinin eğitilmesi, kurtarma operasyonları için gerekli araç ve gereçlerin hazır tutulması.
• Uluslararası İşbirliği: AB ile benzer şekilde uluslararası kuruluşlar ve komşu ülkelerle işbirliği yaparak bilgi ve teknoloji paylaşımı.
• Finansman ve Fonlar: Depremle mücadele için özel fonlar oluşturulması, bu fonların doğru yönetilmesi ve kullanılması.
• Araştırma ve İnovasyon: Deprem mühendisliği, jeoloji ve afet yönetimi alanlarında sürekli araştırma ve inovasyon teşvik edilmesi.

Sonuç olarak, bu tarz bir stratejik vizyon, Türkiye’nin depremlere karşı daha dayanıklı ve hazırlıklı olması için gereklidir. Depremle ilgili farkındalığı, stratejik bir yaklaşımla sentezleyerek yeni bir yol haritasının tesis edilmesi zorunlu hale gelmiştir. Zaman hızla daralırken, depremle mücadelede süratli olan kazanacaktır. Ülkemizdeki depremlerin tarihsel seyri bunun ispatıdır.

ÜLKEMIZ DEPREM KUŞAĞINDA YER ALAN BIR ÜLKE OLMASI VE ÖZELLIKLE SON 25 YILDA FECI SONUÇLARI OLAN DEPREMLER YAŞANMASI NEDENIYLE DEPREMLE MÜCADELE STRATEJI ÇAĞA EN UYGUN VE EN MODERN ŞEKILDE GÜNCELLEMEK ZORUNDADIR. DOLAYISIYLA TÜRKIYE, AVRUPA BIRLIĞI’NE BENZER BIR DEPREMLE MÜCADELE STRATEJIK VIZYONUNU OLUŞTURMAK DURUMUNDADIR.

KONUYLA İLGILI OKUMA TAVSIYESI

• GÖRÜR, Naci (2019). Türkiye’de Deprem. Doğan Kitap, İstanbul.
• KADIOĞLU, Mikdat (2020). Deprem Affetmez: Depremden Korunma El Kitabı. Tekin Yayınevi, İstanbul.