Doğu Akdeniz ve Türkiye’nin Mavi Vatan Stratejisi Perspektifinden Suriye

SURIYE, DOĞU AKDENIZ’E KIYISI VE TÜRKIYE ILE UZUN KARA SINIRI NEDENIYLE BÖLGESEL POLITIKALARIN ÖNEMLI BIR UNSURU KONUMUNDADIR. 2011 YILINDA BAŞLAYAN IÇ SAVAŞ, SURIYE’YI JEOPOLITIK BIR KRIZ MERKEZI HALINE GETIRMIŞTIR. ÖZELLIKLE RUSYA VE ABD GIBI KÜRESEL GÜÇLERIN ÜLKEDEKI ASKERI VARLIĞI, SURIYE’YI DOĞU AKDENIZ POLITIKALARININ AYRILMAZ BIR PARÇASI YAPMAKTADIR.

Doğu Akdeniz, enerji kaynakları, ticaret yolları ve jeopolitik konumu itibarıyle küresel ve bölgesel güç dengelerinde kritik bir öneme sahiptir. Türkiye, üç tarafı denizlerle çevrili bir ülke olarak, bu stratejik coğrafyada deniz hak ve menfaatlerini koruyacak etkili bir denizcilik politikasına ihtiyaç duymaktadır. Bu bağlamda, “Mavi Vatan” doktrini, Türkiye’nin denizlerdeki egemenlik haklarını koruma ve bu hakları uluslararası hukuka uygun şekilde geliştirme hedefini ifade etmektedir.

Bu makalede, Doğu Akdeniz’deki mevcut jeopolitik dinamikler, Türkiye’nin Mavi Vatan doktrininin bölgesel etkileri ve Suriye özelinde ortaya çıkan stratejik ilişkiler ele alınacaktır.

DOĞU AKDENIZ’IN STRATEJIK ÖNEMI

Doğu Akdeniz, üç temel sebepten dolayı küresel ve bölgesel güçler için stratejik bir öneme sahiptir:

• Enerji Kaynakları: 2000’li yıllarda keşfedilen büyük doğal gaz yatakları (örneğin Leviathan, Afrodit ve Zohr sahaları), Doğu Akdeniz’i enerji rekabetinin merkezine yerleştirmiştir. Bu durum, bölge ülkeleri arasında hak iddialarını artırmıştır.

• Ticaret Yolları: Suez Kanalı gibi önemli geçiş noktalarını içeren Doğu Akdeniz, Avrupa, Asya ve Afrika arasındaki ticaret rotaları açısından stratejik bir kavşak niteliğindedir.

• Jeopolitik Dinamikler: Bölge; Türkiye, Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY), İsrail ve Mısır gibi ülkelerin yanı sıra ABD, Rusya ve Avrupa Birliği gibi küresel güçlerin de nüfuz mücadelesine sahne olmaktadır.

TÜRKIYE’NIN MAVI VATAN STRATEJISI

Türkiye’nin Mavi Vatan stratejisi, denizlerdeki hak ve menfaatlerini koruma ve genişletme amacına yönelik bütüncül bir politikayı ifade eder. Bu strateji, Karadeniz, Ege ve Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanlarında aktif bir varlık göstermeyi hedeflemektedir.

• Hukuki Temel: Türkiye, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’ni (UNCLOS) imzalamamış olmakla birlikte, uluslararası hukukun genel ilkelerine dayanarak kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge (MEB) haklarını savunmaktadır. Özellikle 2019 yılında Libya ile imzalanan deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin mutabakat muhtırası, bu stratejinin hukuki bir adımı olarak öne çıkmaktadır.

• Deniz Kuvvetleri Modernizasyonu: Türkiye, TCG Anadolu, MİLGEM projesi ve milli denizaltı projeleri gibi yatırımlarla deniz kuvvetlerini modernize ederek stratejik caydırıcılığını artırmıştır.

TÜRKIYE’NIN MAVI VATAN DOKTRINI, DOĞU AKDENIZ’DEKI DENIZ YETKI ALANLARINDA EGEMENLIK HAKLARINI KORUMA VE ENERJI KAYNAKLARINI GÜVENCE ALTINA ALMA AMACI TAŞIMAKTADIR. TRUMP’IN IKINCI DÖNEMINDE ABD’NIN BÖLGEDEKI ANGAJMANININ AZALMASI, TÜRKIYE’NIN MAVI VATAN STRATEJISINI DAHA ETKIN BIR ŞEKILDE UYGULAMASI IÇIN BIR FIRSAT SUNABILIR. ANCAK, BU DURUM YUNANISTAN VE GÜNEY KIBRIS RUM YÖNETIMI (GKRY) GIBI BÖLGESEL AKTÖRLERLE OLAN GERILIMLERI ARTIRMA POTANSIYELINE DE SAHIPTIR.

• Enerji Arama Faaliyetleri: Türkiye, Fatih, Yavuz ve Kanuni sondaj gemileriyle Doğu Akdeniz’de hidrokarbon arama faaliyetlerini sürdürmekte ve bölgedeki enerji kaynaklarından faydalanmayı hedeflemektedir.

TÜRKIYE’NIN GÜVENLIK VE ENERJI PERSPEKTIFINDEN Suriye ve Doğu Akdeniz

Suriye, Doğu Akdeniz’e kıyısı ve Türkiye ile uzun kara sınırı nedeniyle bölgesel politikaların önemli bir unsuru konumundadır. 2011 yılında başlayan iç savaş, Suriye’yi jeopolitik bir kriz merkezi haline getirmiştir. Özellikle Rusya ve ABD gibi küresel güçlerin ülkedeki askeri varlığı, Suriye’yi Doğu Akdeniz politikalarının ayrılmaz bir parçası yapmaktadır.

• PKK/YPG ve Güvenlik Riskleri: Türkiye’nin Suriye’deki stratejik önceliği, sınır güvenliğini sağlamak ve PKK/YPG unsurlarını etkisiz hale getirmektir. Bu durum, Suriye’nin Doğu Akdeniz’deki kıyılarında da Türkiye açısından güvenlik risklerini artırmaktadır.

• Rusya’nın Varlığı: Tartus Limanı’nda bulunan Rusya’nın askeri deniz üssü, Doğu Akdeniz’deki dengeleri Türkiye aleyhine şekillendiren önemli bir unsurdur.

• Suriye Açıklarında Enerji Rezervleri: Suriye’nin kıyılarında keşfedilmesi muhtemel enerji kaynakları, Doğu Akdeniz’deki enerji rekabetini daha karmaşık hale getirmektedir.

TÜRKIYE’NIN DENIZLERDE STRATEJIK VARLIĞI MİLGEM PROJESI

MİLGEM projesi, Türkiye’nin yerli ve milli imkanlarla ürettiği savaş gemilerinin genel adıdır. Proje kapsamında ADA sınıfı korvetler ve İstanbul sınıfı fırkateynler gibi modern deniz platformları geliştirilmiştir.

Stratejik Katkılar:

• MİLGEM gemileri, Doğu Akdeniz’deki hidrokarbon arama faaliyetlerinin güvenliğini sağlama açısından kritik bir rol oynamaktadır.

• Savunma sanayii ihracatı kapsamında Pakistan gibi ülkelere yapılan satışlarla, Türkiye’nin bölgesel etkisi artırılmıştır.

AMERIKA BAŞKANLIK DEĞIŞIMININ ETKILERI

20 Ocak 2025 tarihinde Donald Trump’ın Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Başkanlığı görevine yeniden başlaması, Orta Doğu ve Doğu Akdeniz’deki jeopolitik dinamikleri etkileme potansiyeline sahiptir. Türkiye’nin “Mavi Vatan” stratejisi, deniz yetki alanlarındaki egemenlik haklarını koruma ve bölgesel güvenliği sağlama amacı taşımaktadır. Trump’ın ikinci başkanlık döneminin Türkiye’nin Mavi Vatan doktrini ve Suriye politikası üzerindeki olası etkileri nasıl biçimlenecek zaman gösterecektir, bununla birlikte eldeki verilerle olası gelişmeleri değerlendirmeye çalışalım.

Trump’ın İkinci Dönemi ve Türkiye-ABD İlişkileri Donald Trump’ın ikinci başkanlık dönemi, Türkiye-ABD ilişkilerinde yeni bir sayfa açmaktadır. Trump, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile olan kişisel dostluğunu vurgulayarak, Türkiye’nin bölgedeki rolüne dair olumlu açıklamalarda bulunmuştur. Örneğin, Trump, Erdoğan’ı “çok akıllı bir adam ve çok güçlü” olarak nitelendirmiştir. Bu tür ifadeler, iki lider arasındaki kişisel ilişkinin, diplomatik ilişkilere de yansıyabileceğini göstermektedir.

TRUMP’IN SURIYE POLITIKASI VE TÜRKIYE’NIN KONUMU

Trump’ın Suriye’ye yönelik politikası, ABD’nin bölgedeki askeri varlığını azaltma ve doğrudan müdahaleden kaçınma eğilimindedir. Trump, Suriye’deki çatışmalara ABD’nin müdahil olmaması gerektiğini belirterek, “Suriye bizim dostumuz değil” ifadesini kullanmıştır. Bu yaklaşım, Türkiye’nin Suriye’deki etkinliğini artırması için bir fırsat yaratabilir. Nitekim, Trump, Suriye’nin geleceğinde Türkiye’nin kilit bir rol oynayacağını ifade etmiştir.

MAVI VATAN STRATEJISI VE BÖLGESEL DINAMIKLER

Türkiye’nin Mavi Vatan doktrini, Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanlarında egemenlik haklarını koruma ve enerji kaynaklarını güvence altına alma amacı taşımaktadır. Trump’ın ikinci döneminde ABD’nin bölgedeki angajmanının azalması, Türkiye’nin Mavi Vatan stratejisini daha etkin bir şekilde uygulamasını sağlayabilir. Ancak, bu durum Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY) gibi bölgesel aktörlerle olan gerilimleri artırma potansiyeline de sahiptir.

Donald Trump’ın ikinci başkanlık dönemi, Türkiye’nin Mavi Vatan stratejisi ve Suriye politikası üzerinde hem fırsatlar hem de zorluklar yaratmaktadır. ABD’nin bölgedeki varlığının azalması, Türkiye’ye hareket alanı sağlarken, bölgesel aktörlerle yaşanabilecek gerilimler diplomatik çözüm arayışlarını zorunlu kılmaktadır. Bu bağlamda, Türkiye’nin dengeli bir diplomasi yürüterek, uluslararası hukuka uygun hareket etmesi ve bölgesel işbirliklerini güçlendirmesi önem arz etmektedir.

DONALD TRUMP’IN IKINCI BAŞKANLIK DÖNEMI, TÜRKIYE’NIN MAVI VATAN STRATEJISI VE SURIYE POLITIKASI ÜZERINDE HEM FIRSATLAR HEM DE ZORLUKLAR YARATMAKTADIR. ABD’NIN BÖLGEDEKI VARLIĞININ AZALMASI, TÜRKIYE’YE HAREKET ALANI SAĞLARKEN, BÖLGESEL AKTÖRLERLE YAŞANABILECEK GERILIMLER DIPLOMATIK ÇÖZÜM ARAYIŞLARINI ZORUNLU KILMAKTADIR. BU BAĞLAMDA, TÜRKIYE’NIN DENGELI BIR DIPLOMASI YÜRÜTEREK, ULUSLARARASI HUKUKA UYGUN HAREKET ETMESI VE BÖLGESEL IŞBIRLIKLERINI GÜÇLENDIRMESI ÖNEM ARZ ETMEKTEDIR.

SONUÇ VE ÖNERILER

Türkiye’nin Mavi Vatan stratejisi, Doğu Akdeniz’deki jeopolitik ve enerji kaynaklı rekabetin merkezinde yer almaktadır. Suriye’deki krizlerin çözümü ve bölgedeki enerji paylaşımı konusundaki girişimler, bu stratejinin başarısı için önemlidir.

1. Entegre Güvenlik Yaklaşımı: Kara sınırlarındaki istikrar, denizlerdeki güvenlik ve enerji politikalarının temelini oluşturmaktadır.

2. Uluslararası Hukuk ve Diplomasi: Türkiye, Doğu Akdeniz’deki haklarını uluslararası hukuk çerçevesinde savunmalı ve bölgesel işbirliklerini artırmalıdır.

3. Teknolojik Yatırımlar: Savunma sanayiinde MİLGEM gibi projelerle daha büyük ve gelişmiş sınıf gemilerin üretimine odaklanılmalıdır.

Mavi Vatan stratejisi, Türkiye’nin denizlerdeki egemenlik haklarını koruma ve uluslararası arenada güçlü bir deniz gücü olarak yer alma hedefini yansıtmaktadır. Doğu Akdeniz’in geleceği, Türkiye’nin bu coğrafyada oynayacağı etkin rol ile şekillenecektir.