UÇUŞ EKİPLERİ VE DUYGUSAL ZEKÂ

“Herkes kızabilir, bu kolaydır. Ancak doğru insana, doğru ölçüde, doğru zamanda, doğru nedenle ve doğru şekilde kızmak, işte bu kolay değildir.” Aristo.

GÜNÜMÜZ HAVACILIĞINDA, EN BASIT MODELLERINDEN EN KARMAŞIK MODELLERINE BÜTÜN HAVA ARAÇLARINDA BIRLIKTE ÇALIŞAN UÇUŞ EKIPLERI, FARKLI SEVIYELERDE LIDERLIK ÖZELLIKLERI GÖSTERMEKTEDIRLER. GEREK HAVA ARACINI GEREKSE YOLCU VE MÜRETTEBATI SEVK VE IDARE EDERKEN BIR OTORITEYE IHTIYAÇ VARDIR.

Dr. Daniel Goleman, duygusal zekâyı, “Kişinin kendi duygularını anlaması, başkalarının duygularına empati beslemesi ve duygularını yaşamı zenginleştirecek biçimde düzenleyebilmesi yetisi,” olarak tanımlıyor. Goleman’a göre beynin düşünen parçası, beynin duygusal parçasından ürüyor. Beynin düşünen ve duygusal parçaları genelde yaptığımız her şeyde birlikte çalışıyor ve gerek iş yaşamında gerekse özel yaşamda başarılı ve mutlu olmak, insanların duygusal zekâ becerilerine bağlıdır. [1]

Günümüzde duygusal zekâ kavramının ve bu kavramla anlatılmak istenen niteliklerin profesyonel yaşamdaki önemi, iyice anlaşılmış bulunuyor ve profesyonel yaşamdaki liderlerin yüksek düzeyde duygusal zekâ becerilerine sahip olması gerektiği, tartışmasız kabul görüyor. Günümüz havacılığında, en basit modellerinden en karmaşık modellerine bütün hava araçlarında birlikte çalışan uçuş ekipleri, çeşitli seviyelerde liderlik özellikleri göstermektedirler. Gerek hava aracını gerekse yolcu ve mürettebatı sevk ve idare ederken bir otoriteye ihtiyaç vardır.

“DUYGUSAL ZEKÂ BECERİLERİ” AÇISINDAN UÇUŞ EKİPLERİNİ DEĞERLENDİRMEK GEREKİRSE;

Kendinin Farkında Olmak, kişinin kendi duygularını, güçlü ve zayıf yönlerini, sınırlarını bilmesi ve anlamasıdır. Yüksek düzeyde duygusal zekâya sahip olan lider pozisyonundaki kişiler, kendi kişilik özelliklerinin birlikte çalıştıkları insanları doğrudan etkileyeceğinin farkındadırlar. Kendini bilen liderler, özgüvene de sahiptirler. Bu anlamda kendilerine yöneltilen eleştirileri tehdit olarak değil, kendilerini geliştirme fırsatı olarak görürler. Uçuş ekiplerini gözlemlediğinizde, genelde özgüveni yüksek kimseleri tanıma fırsatını bulursunuz. Fakat bu özgüvenin zaman zaman aşırı olabileceğini de görmek mümkündür.

Kendini Yönetebilmek, kişinin duygularını kontrol ederek dürüst ve tutarlı davranması ve değişimlere karşı kendi kendini ayarlayabilmesidir. Başarılı bir lider, başarısızlıkla karşılaştığında mantıklı ve soğukkanlı davranarak, yapıcı çözümler üretebilendir. Kaptan pilot (Birinci Pilot/Komutan Pilot) veya yardımcı pilot (İkinci Pilot) olarak görevlendirilen kişiler sakin, soğukkanlı, kendinden emin tutumlarıyla dikkat çekerler.

Motivasyon, kişinin kendisini ve birlikte çalıştığı insanları başarıya odaklayarak motive edebilmesidir. Başarıya odaklı bir motivasyon, liderin çıtayı sürekli daha yükseklere koymasını, örgütüne bağlı kalmasını ve başarısızlıklarda yılgınlığa kapılmamasını da beraberinde getirir. Uçucu personel genelde işini çok bilinçli seçmiştir ve isteyerek yapar.

Empati, başkalarının fikir ve duygularını anlamaya çalışma, tavırlarını onların ruhsal durumlarına göre ayarlama becerisidir. Birlikte çalıştığı insanların görüşlerini hisseden ve anlayan lider, bu görüşleri dikkate alarak hem insanlara örgütün etkin bir elemanı olduklarını hissettirir, hem de bu görüşlerden yapıcı eleştiriler olarak faydalanır. Bir kabin görevlisi yolcuları, bir ikinci pilot hostesi, kaptan pilot tüm uçuş ekibini iyi tanımalı ve onları anlayabilmelidir.

İlişki Yönetimi, kişinin açık ve ikna edici bir şekilde iletişim kurabilmesi, sorunları çözebilmesi ve etrafıyla güçlü bağlar kurabilmesidir. Uçuş personelinin hem normal zamanda hem de acil durumlarda, açık ve ikna edici bir şekilde iletişim kurabilmesi, sorunları çözebilmesi gereklidir.

ETKİN UÇUŞ EKİPLERİ VE DUYGUSAL ZEKÂ

Uçuş ekipleri ise eğitimlerinin hemen her safhasında ekip olarak eğitilirler. Bu da onların, daha baştan itibaren ekip ilişkileri yönetebilme becerilerinin artmasına sebep olur. Günümüz havacılık ortamı, uçuş ekiplerinin bilişsel, duygusal ve bedensel gücünü bir bütün olarak daha yoğun ve daha etkin kullanmayı gerektirmekte ve bu bağlamda duygusal zekânın önemi her geçen gün artmaktadır.

KAPTAN PILOT VEYA YARDIMCI PILOT OLARAK GÖREVLENDIRILEN KIŞILER SAKIN, SOĞUKKANLI, KENDINDEN EMIN TUTUMLARIYLA DIKKAT ÇEKERLER. ONLARA ASLA KENDI PERFORMANSLARINI ZORLAMAMALARI, UÇAĞIN LIMITLERINI AŞMAMALARI DEFALARCA TEKRAR EDILEREK ÖĞRETILMIŞTIR. YAPILAN HATALAR FARK EDILDIĞINDE ISE EN KISA SÜREDE DÜZELTILIR.

Havacılıkta hiçbir uçuş, sadece hava aracının içindeki uçuş ekibiyle gerçekleştirilmez. Teknisyenler, meydan hizmetleri, kule ve radar operatörleri gibi bir dizi insan koordineli çalışarak uçuşun gerçekleştirilmesini sağlarlar. Kokpit de bir çeşit iş yeridir ve sağlıklı bir işleyişe, kriz zamanlarında iyi yönetilmeye ihtiyacı vardır. Bunu sağlayacak olan ise başta kaptan pilot olmak üzere uçuş ekibinin tamamıdır.

Uçuşta kullanılmak üzere geliştirilen Mürettebat Kaynak Yönetimi (MKY) (Crew Resource Management, CRM) teknikleri, uçuş eğitimlerinin önemli bir safhasıdır. Bu teknikler aracılığıyla mürettebatın uyum içinde, koordineli ve senkronize çalışması sağlanır. Peki, neredeyse hemen her şeyin kurallarla yapıldığı bir ortamda duyguya yer var mıdır? Evet, kızgınlığını kontrol edemeyen bir mürettebat görmesi gereken bir ikaz ışığını zamanında göremeyebilir. Kaptanın uygun olmayan üslubu mürettebatın dikkatini dağıtabilir.

SONUÇ

Uçuş ekipleri kokpit içinde bir organizasyon gibi çalışmaktadırlar. Uçuş ekiplerinin yaptıkları hatalar sadece kar-zararla değil aynı zamanda ölüm-kalımla sonuçlanabilmektedir. Bu yüzden uçuş ekiplerinin tam bir ruh ve beden sağlığına ihtiyacı vardır. Duygusal zekânın günlük hayatta bile gerekliliği bilim adamlarınca ispatlanmıştır. Uçuş ekiplerinin duygusal zekâ eksikliği göz ardı edilmemeli ve dikkatle takip edilmelidir.

UÇUŞ EKIPLERI KOKPIT IÇINDE BIR ORGANIZASYON GIBI ÇALIŞMAKTADIRLAR. UÇUŞ EKIPLERININ YAPTIKLARI HATALAR SADECE KAR-ZARARLA DEĞIL AYNI ZAMANDA ÖLÜM-KALIMLA SONUÇLANABILMEKTEDIR. BU YÜZDEN UÇUŞ EKIPLERININ TAM BIR RUH VE BEDEN SAĞLIĞINA IHTIYACI VARDIR.

 

Uçucu bireyler daha seçim aşamasında duygusal zekâ açısından değerlendirilmeli ve takip edilmelidir. Gözlemlerim mevcut uçuş ekiplerinde zaten orta ve yüksek düzeyde duygusal zekâya sahip bireylerin bulunduğunu göstermektedir. Fakat unutulmamalıdır ki duygusal zekâ geliştirilebilir. Dolayısı ile uçuş ekibi personeli duygusal zekâlarını geliştirebilecekleri hizmet içi kurs, seminer vb. programlara tabi tutulmalıdır.

KAYNAKÇA [1] GOLEMAN, Daniel; Duygusal Zekâ, Çev.,Banu Seçkin Yüksel, 22.Basım, Varlık/Bilim Yayınları, İstanbul, 2002 [2] YATES, Jere E.,Gerilim Altındaki Yönetici, Çev.Fatoş Dilber,İlgi Yayıncılık, İstanbul, 1989 [3] KIRTILLI, İsmail; Liderlikte Duygusal Zekâ, http://www.koniks.com/topic.asp [4] SUN-TZU, Savaş Sanatı, Çev., Thomas Cleary, Anahtar Kitaplar Yayınevi, Ankara. 2000, s.55. [5] TÜTER, Nergis, “Etkin Ekipler ve Duygusal Zekâ”, http://www.baltas-baltas.com [6] “Emotional Competence Framework”, www.eiconsortium.org COOPER, Robert K./ Ayman Sawaf; Liderlikte Duygusal Zekâ, Yönetimde ve Organizasyonda Duygusal Zekâ (EQ), Çev., Zelal Bedriye Ayman-Banu Sancar, Sistem Yayıncılık Şirket Kültürü Dizisi, İstanbul, 2000